64
Omonimlar. Nutqda omonimlardan foydalanish
Darslik: 115-bet
MaqsadOmonimlarni (shakldosh so‘zlarni) bilish, ularni ko‘p ma’noli so‘zlardan farqlash.
Yangi so‘zlar
omonim · homonymshakldosh · same-form (homonym)ko‘p ma’noli so‘z · polysemantic wordko‘chma ma’no · figurative meaning
Tushuntirish
Aytilishi ham, yozilishi ham bir xil, ammo bir-biriga aloqasi yo‘q turli narsa yoki harakatni bildiradigan so‘zlar omonimlar (shakldosh so‘zlar) deyiladi. Masalan: tush (kunning o‘rtasi), tush (uyquda ko‘rilgan narsa), tush (pastga tushmoq). Omonimni ko‘p ma’noli so‘z bilan adashtirmaslik kerak. Ko‘p ma’noli so‘zda bir so‘zning ma’nolari o‘zaro bog‘liq bo‘ladi, biri ikkinchisidan ko‘chgan: oyoq (odamning oyog‘i) — oyoq (stolning oyog‘i). Omonimlarda esa ma’nolar orasida hech qanday bog‘liqlik yo‘q: o‘t (maysa) — o‘t (olov). Omonimlardan so‘z o‘yini, topishmoq va hazilda foydalaniladi.
Namunalar
Yoz — fasl; yoz — yozmoq fe’li. Ikkisi omonim.
Ko‘z (a’zo) va ko‘z (buloq ko‘zi) — ko‘p ma’noli so‘z, chunki ma’no ko‘chgan.
Sinfda faoliyat
Sinfni ikkiga bo‘ling: biri omonimga misol aytadi, ikkinchisi bu so‘z bilan ikki xil gap tuzadi.
Mashq
1
Omonim so‘zlar deb nimaga aytiladi?
Aytilishi va yozilishi bir xil, ma’nosi turlicha so‘zlarga.
2
«Qo‘y» so‘zi bilan ikki xil ma’noli gap tuzing.
Masalan: Qo‘y o‘tlayapti. Kitobni stolga qo‘y.
3
Omonim va ko‘p ma’noli so‘zning farqi nimada?
Ko‘p ma’noli so‘zda ma’nolar bog‘liq, omonimda butunlay boshqa.
4
«Ot» so‘zining ikki ma’nosini ayting.
Hayvon (ot) va otmoq fe’li (ot!).