Omonimlar. Nutqda omonimlardan foydalanish
Aytilishi ham, yozilishi ham bir xil, ammo bir-biriga aloqasi yo‘q turli narsa yoki harakatni bildiradigan so‘zlar omonimlar (shakldosh so‘zlar) deyiladi. Masalan: tush (kunning o‘rtasi), tush (uyquda ko‘rilgan narsa), tush (pastga tushmoq). Omonimni ko‘p ma’noli so‘z bilan adashtirmaslik kerak. Ko‘p ma’noli so‘zda bir so‘zning ma’nolari o‘zaro bog‘liq bo‘ladi, biri ikkinchisidan ko‘chgan: oyoq (odamning oyog‘i) — oyoq (stolning oyog‘i). Omonimlarda esa ma’nolar orasida hech qanday bog‘liqlik yo‘q: o‘t (maysa) — o‘t (olov). Omonimlardan so‘z o‘yini, topishmoq va hazilda foydalaniladi.
| Omonim | Ko‘p ma’noli |
|---|---|
| ma’nolar bir-biriga aloqasiz | ma’no ko‘chgan |
| tush (kunning o‘rtasi) – tush (uyquda) | ko‘z (a’zo) – ko‘z (buloq) |
Topishmoqli o‘yinda bola «tur» so‘zini ikki ma’noda ishlatib, hammani kuldirdi. Shakli bir xil, ma’nosi boshqa bo‘lgan so‘zlar nutqda o‘yin va hazil uchun ham foydali.
Hazilkash so‘z o‘yini tuzadi, muharrir noto‘g‘ri tushunishni oldini oladi, o‘qituvchi so‘zning ma’nosini izohlaydi.
Ikki ma’noli bitta so‘zni tanlab, ikki xil gapda ishlating.
Sinfni ikkiga bo‘ling: biri omonimga misol aytadi, ikkinchisi bu so‘z bilan ikki xil gap tuzadi.