ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Unli va undosh tovushlar, nutq a’zolari

Darslar 11–14 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
11

Unli tovushlar

Darslik: 21–23-betlar
MaqsadUnli tovushlarning hosil bo‘lishini va ularning sonini bilish.
Yangi so‘zlar
unli tovush · vowel soundto‘siq · obstacleog‘iz bo‘shlig‘i · oral cavityo‘pka · lung
Tushuntirish

Gapirganimizda o‘pkadan havo chiqadi. Bu havo og‘iz bo‘shlig‘idan erkin, hech narsaga to‘qnashmay o‘tsa, unli tovush hosil bo‘ladi; yo‘lida to‘siqqa duch kelsa, undosh tovush paydo bo‘ladi. Demak, nutq tovushlari unli va undoshga bo‘linadi. O‘zbek tilida oltita unli tovush bor: a, o, e, o‘, u, i. Havo erkin chiqqani uchun unlilarni cho‘zib aytish mumkin. «A-a-a» deb cho‘zib ko‘ring — lab ham, til ham havoga to‘sqinlik qilmayotganini sezasiz.

6 ta unli tovush
aoeo‘ui
ariotelo‘quyip
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola uyali telefonda xabar yozayotib bitta unlini adashtirib yozdi va so‘z boshqa ma’no berib qoldi. Do‘sti qayta so‘radi. Unlilarni aniq eshitish va yozish bunday chalkashlikni oldini oladi.

Kim ishlatadi

Qo‘shiqchi unlilarni cho‘zib kuylaydi, radio diktori ularni aniq aytadi, logoped bolaga to‘g‘ri talaffuzni o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ovozingizni chiqarib, a, o, e kabi bir unlini cho‘zing va og‘zingiz qanday ochilishini kuzating. Faqat o‘zingiz, qulay holatda sinab ko‘ring.

Namunalar
Oltita unli: a, o, e, o‘, u, i.
«Ona» so‘zida ikkita unli (o, a), «ko‘l» so‘zida bitta unli (o‘) bor.
Sinfda faoliyat

«Unlini ushla»: o‘qituvchi so‘z aytadi, bolalar unli tovushni eshitganda qo‘l ko‘taradi va uni nomlaydi.

Mashq
1
Qaysi tovushlar unli deyiladi?
2
Tilimizdagi unli tovushlarni sanang.
3
Unlilarni ajratib yozing: bog‘, kitob, quyosh.
4
Nega unlilarni cho‘zib aytish mumkin, undoshlarni esa ko‘pincha bunday aytib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuniga sovg‘a missiyasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →