Unli tovushlar
Gapirganimizda o‘pkadan havo chiqadi. Bu havo og‘iz bo‘shlig‘idan erkin, hech narsaga to‘qnashmay o‘tsa, unli tovush hosil bo‘ladi; yo‘lida to‘siqqa duch kelsa, undosh tovush paydo bo‘ladi. Demak, nutq tovushlari unli va undoshga bo‘linadi. O‘zbek tilida oltita unli tovush bor: a, o, e, o‘, u, i. Havo erkin chiqqani uchun unlilarni cho‘zib aytish mumkin. «A-a-a» deb cho‘zib ko‘ring — lab ham, til ham havoga to‘sqinlik qilmayotganini sezasiz.
| a | o | e | o‘ | u | i |
|---|---|---|---|---|---|
| ari | ot | el | o‘q | uy | ip |
Bola uyali telefonda xabar yozayotib bitta unlini adashtirib yozdi va so‘z boshqa ma’no berib qoldi. Do‘sti qayta so‘radi. Unlilarni aniq eshitish va yozish bunday chalkashlikni oldini oladi.
Qo‘shiqchi unlilarni cho‘zib kuylaydi, radio diktori ularni aniq aytadi, logoped bolaga to‘g‘ri talaffuzni o‘rgatadi.
Ovozingizni chiqarib, a, o, e kabi bir unlini cho‘zing va og‘zingiz qanday ochilishini kuzating. Faqat o‘zingiz, qulay holatda sinab ko‘ring.
«Unlini ushla»: o‘qituvchi so‘z aytadi, bolalar unli tovushni eshitganda qo‘l ko‘taradi va uni nomlaydi.