Matn va lug‘at ustida ishlash
Bitta harf qo‘shilsa, tushib qolsa yoki almashsa, so‘zning ma’nosi o‘zgaradi. Mini-matn: «Maktab hovlisida «Harf almashtir» o‘yini bo‘ldi. Hakam «bosh» so‘zini aytdi, o‘quvchilar bitta harfni almashtirib «tosh», «qosh», «besh» kabi yangi so‘zlar hosil qildi. Eng ko‘p so‘z topgan guruh g‘olib bo‘ldi.» Bundan ko‘rinadiki, harf va tovush so‘z ma’nosini farqlaydi. Matn ustida ishlashda: 1) notanish so‘zni belgilang, 2) ma’nosini toping, 3) shu so‘z bilan gap tuzing.
| Harf o‘zgaradi | Yangi so‘z |
|---|---|
| bor | bo‘r, bur |
| bosh | tosh |
| tosh + -li | toshli |
Maktab avtobusidagi bolalar so‘z o‘ynaydi: bir so‘zga qo‘shimcha qo‘shib yangi so‘z yasaydi va nima bo‘lganini topishga urinadi. So‘zning tuzilishini bilish shunday o‘yinlarni qiziqarli qiladi. Bunda yangi so‘zlarni o‘rganish ham osonlashadi.
Tarjimon yangi so‘zning tuzilishiga qarab ma’nosini taxmin qiladi, topishmoq yozuvchi so‘z o‘yinini tuzadi, o‘qituvchi so‘z yasalishini tushuntiradi.
Bitta so‘zga uchta har xil qo‘shimcha qo‘shib, har safar ma’no qanday o‘zgarganini ayting.
«Zanjir» o‘yini: bir o‘quvchi so‘z aytadi, keyingisi uning oxirgi harfidan boshlanadigan yangi so‘z aytadi. Takrorlangan so‘z aytgan o‘yindan chiqadi.