29
Matn va lug‘at ustida ishlash
Darslik: 56–57-betlar
MaqsadHarflar bilan bog‘liq so‘z o‘yinlari matni orqali so‘zlarning tarkibi va ma’nosini kuzatish.
Yangi so‘zlar
so‘z o‘yini · word gameharf · letterhosil bo‘lmoq · to be formedtopishmoq · riddle
Tushuntirish
Bitta harf qo‘shilsa, tushib qolsa yoki almashsa, so‘zning ma’nosi o‘zgaradi. Mini-matn: «Maktab hovlisida «Harf almashtir» o‘yini bo‘ldi. Hakam «bosh» so‘zini aytdi, o‘quvchilar bitta harfni almashtirib «tosh», «qosh», «besh» kabi yangi so‘zlar hosil qildi. Eng ko‘p so‘z topgan guruh g‘olib bo‘ldi.» Bundan ko‘rinadiki, harf va tovush so‘z ma’nosini farqlaydi. Matn ustida ishlashda: 1) notanish so‘zni belgilang, 2) ma’nosini toping, 3) shu so‘z bilan gap tuzing.
Namunalar
Tosh + li = toshli (toshli yo‘l): qo‘shimcha so‘zga yangi ma’no beradi.
Bor – bo‘r – bur: bitta unli almashganda uch xil ma’no hosil bo‘ladi.
Sinfda faoliyat
«Zanjir» o‘yini: bir o‘quvchi so‘z aytadi, keyingisi uning oxirgi harfidan boshlanadigan yangi so‘z aytadi. Takrorlangan so‘z aytgan o‘yindan chiqadi.
Mashq
1
«Tog‘» so‘zida bitta harfni almashtirib, yangi so‘z hosil qiling.
Masalan: sog‘, toq, tok.
2
Nega «bor» va «bo‘r» turli so‘zlar?
Chunki ularda unli tovushlar farqlanib, ma’noni ham farqlaydi.
3
«Hosil bo‘lmoq» so‘zi bilan gap tuzing.
Masalan: Ikki so‘zdan yangi so‘z hosil bo‘ldi.
4
«Qalam» so‘zidan «qalamdon» so‘zi qanday hosil bo‘lgan?
Qalam so‘ziga -don qo‘shimchasi qo‘shilgan.