ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Tilshunoslik bo‘limlari, fonetika va nutq tovushlari

Darslar 7–10 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
7

Tilshunoslik va uning bo‘limlari. Fonetika

Darslik: 14–15-betlar
MaqsadTilshunoslik bo‘limlarini va fonetikaning o‘rganish obyektini bilish.
Yangi so‘zlar
tilshunoslik · linguisticsfonetika · phoneticsgrafika · graphics (study of letters)orfografiya · orthography (spelling)
Tushuntirish

Tilshunoslik tilni o‘rganadigan fan bo‘lib, til tuzilishining qaysi tomonini tekshirishiga qarab bir necha bo‘limga ajratiladi. Tovushlar bilan fonetika, harflar tizimi bilan grafika shug‘ullanadi. Orfografiya (imlo) to‘g‘ri yozish qoidalarini, orfoepiya esa to‘g‘ri talaffuz qoidalarini o‘rgatadi. Leksikologiya so‘z va uning ma’nosini, morfologiya so‘z turkumlarini tekshiradi; sintaksis gap va undagi so‘zlarning bog‘lanishini, punktuatsiya esa tinish belgilarini o‘rganadi. Bu bo‘limlar bir-biri bilan uzviy bog‘liq. Fonetika og‘zaki nutqning tovush tizimini o‘rganadigan bo‘limdir.

Bo‘limO‘rganadi
fonetikatovushlar
leksikologiyaso‘z ma’nolari
morfologiyaso‘z turkumlari
sintaksisgap va birikma
imloto‘g‘ri yozish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab devoriy gazetasi uchun e’lon yozgan bola so‘zlar to‘g‘ri yozilganini imlo qoidalaridan, tinish belgilarini esa tinish belgilari qoidalaridan tekshirdi. Tilning bo‘limlarini bilsak, qaysi savolga qayerdan javob izlashni bilamiz. Bo‘limlar nomini yodlash kundalik gapda kam kerak, ammo izlash yo‘lini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Muharrir xatolarni tuzatadi, o‘qituvchi savollarga to‘g‘ri manbani ko‘rsatadi, tilshunos tilni o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uydagi biror e’lon yoki kitob sahifasidan bitta so‘zni tanlab, uni qaysi bo‘lim bo‘yicha tekshirish mumkinligini o‘zingizcha ayting.

Namunalar
Fonetika: «bola» so‘zida b, o, l, a tovushlari bor.
Punktuatsiya: «Aziza, bu yoqqa kel!» gapida vergul va undov belgisi bor.
Sinfda faoliyat

«Bo‘limni top»: o‘qituvchi savol beradi («So‘zlar qanday yoziladi?»), bolalar tegishli bo‘lim nomini aytadi.

Mashq
1
Tilning tovush tuzilishini qaysi bo‘lim o‘rganadi?
2
Qaysi bo‘lim so‘zlarning to‘g‘ri yozilishini, qaysi bo‘lim to‘g‘ri talaffuzini o‘rganadi?
3
Leksikologiya, morfologiya va sintaksis nimani o‘rganadi?
4
Nima uchun tinish belgilarini o‘rganuvchi bo‘lim sintaksis bilan bog‘liq deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYulduzlar kechasi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →