Tilshunoslik va uning bo‘limlari. Fonetika
Tilshunoslik tilni o‘rganadigan fan bo‘lib, til tuzilishining qaysi tomonini tekshirishiga qarab bir necha bo‘limga ajratiladi. Tovushlar bilan fonetika, harflar tizimi bilan grafika shug‘ullanadi. Orfografiya (imlo) to‘g‘ri yozish qoidalarini, orfoepiya esa to‘g‘ri talaffuz qoidalarini o‘rgatadi. Leksikologiya so‘z va uning ma’nosini, morfologiya so‘z turkumlarini tekshiradi; sintaksis gap va undagi so‘zlarning bog‘lanishini, punktuatsiya esa tinish belgilarini o‘rganadi. Bu bo‘limlar bir-biri bilan uzviy bog‘liq. Fonetika og‘zaki nutqning tovush tizimini o‘rganadigan bo‘limdir.
| Bo‘lim | O‘rganadi |
|---|---|
| fonetika | tovushlar |
| leksikologiya | so‘z ma’nolari |
| morfologiya | so‘z turkumlari |
| sintaksis | gap va birikma |
| imlo | to‘g‘ri yozish |
Maktab devoriy gazetasi uchun e’lon yozgan bola so‘zlar to‘g‘ri yozilganini imlo qoidalaridan, tinish belgilarini esa tinish belgilari qoidalaridan tekshirdi. Tilning bo‘limlarini bilsak, qaysi savolga qayerdan javob izlashni bilamiz. Bo‘limlar nomini yodlash kundalik gapda kam kerak, ammo izlash yo‘lini ko‘rsatadi.
Muharrir xatolarni tuzatadi, o‘qituvchi savollarga to‘g‘ri manbani ko‘rsatadi, tilshunos tilni o‘rganadi.
Uydagi biror e’lon yoki kitob sahifasidan bitta so‘zni tanlab, uni qaysi bo‘lim bo‘yicha tekshirish mumkinligini o‘zingizcha ayting.
«Bo‘limni top»: o‘qituvchi savol beradi («So‘zlar qanday yoziladi?»), bolalar tegishli bo‘lim nomini aytadi.