☰ Mundarija · Ona tili

X, H, Z, S, Sh, Ch imlosi

Darslar 44–47 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
44

X va H undoshlarining talaffuzi va imlosi

Darslik: 86–87-betlar
MaqsadX va H undoshlarini farqlash va ularning imlosi bo‘yicha eslatmalarni qo‘llash.
Yangi so‘zlar
xohlamoq · to wantmehmon · guestixtiro · inventiontexnika · technology
Tushuntirish

X va h harflari ko‘pincha adashtiriladi, chunki ikkalasi ham shovqinli, havo ishqalanib chiqadigan tovush. X chuqur til orqa undoshi: u tilning eng orqa qismi bilan hosil qilinadi va qattiqroq eshitiladi. H esa bo‘g‘izda hosil bo‘ladi, yumshoq aytiladi, shuning uchun tez gapirganda deyarli eshitilmay qolishi mumkin. Imloda bunday tayanchlar yordam beradi: yopiq bo‘g‘inda e unlisidan keyin h yoziladi (mehr, ehson, mehribon); yopiq bo‘g‘inda i unlisidan keyin x yoziladi (ixtisos, ixtiyor); rus tili orqali kirgan so‘zlarda odatda x yoziladi (mexanik, xokkey, texnologiya).

Namunalar
Mehr, ehson — e dan keyin h; ixtisos, ixtiyor — i dan keyin x.
Mexanik va xokkey — rus tili orqali kirgan so‘zlarda x yoziladi.
Sinfda faoliyat

Kartochkalarda x yoki h qoldirilgan so‘zlar: me...mon, i...tiyor, te...nika, e...tiyot. Guruhlarda to‘ldiring va qoidani ayting.

Mashq
1
Yopiq bo‘g‘inda e dan keyin qaysi harf keladi?
2
Yopiq bo‘g‘inda i dan keyin-chi?
3
Nuqta o‘rniga x yoki h qo‘ying: me...r, i...tisos, me...anik.
4
X va h ni talaffuz jihatidan qanday farqlaymiz?