X va H undoshlarining talaffuzi va imlosi
X va h harflari ko‘pincha adashtiriladi, chunki ikkalasi ham shovqinli, havo ishqalanib chiqadigan tovush. X chuqur til orqa undoshi: u tilning eng orqa qismi bilan hosil qilinadi va qattiqroq eshitiladi. H esa bo‘g‘izda hosil bo‘ladi, yumshoq aytiladi, shuning uchun tez gapirganda deyarli eshitilmay qolishi mumkin. Imloda bunday tayanchlar yordam beradi: yopiq bo‘g‘inda e unlisidan keyin h yoziladi (mehr, ehson, mehribon); yopiq bo‘g‘inda i unlisidan keyin x yoziladi (ixtisos, ixtiyor); rus tili orqali kirgan so‘zlarda odatda x yoziladi (mexanik, xokkey, texnologiya).
| Qoida | Misol |
|---|---|
| yopiq bo‘g‘inda e dan keyin h | mehnat, mehmon |
| i dan keyin x | ixcham, ixlos |
| rus tili orqali kirgan: x | texnika, arxiv |
Tashrif buyurgan mehmonga minnatdorlik xatini yozayotgan bola x yoki h ni adashtirmaslik uchun kichik eslatmani yodiga oldi. Shunda xat toza va ishonchli chiqdi.
Kotib hujjatda so‘zlarni to‘g‘ri yozadi, muharrir imloni tekshiradi, o‘qituvchi diktantda bunday xatolarni ko‘rsatadi.
X yoki h harfi bor ikkita so‘zni tanlab, nega aynan shu harf yozilganini o‘zingizcha tushuntiring.
Kartochkalarda x yoki h qoldirilgan so‘zlar: me...mon, i...tiyor, te...nika, e...tiyot. Guruhlarda to‘ldiring va qoidani ayting.