ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Tovush tushishi, almashishi va bo‘g‘in

Darslar 19–22 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
19

Matn va lug‘at ustida ishlash

Darslik: 37–38-betlar
MaqsadKoinot haqidagi matn ustida ishlash va undagi tovush o‘zgarishlarini kuzatish.
Yangi so‘zlar
koinot · universe, spacesayyora · planetgalaktika · galaxyyulduz · star
Tushuntirish

Matnni o‘qib, uning mazmunini o‘z so‘zingiz bilan so‘zlab bering. Notanish so‘zlar (koinot, sayyora, galaktika) ma’nosini lug‘atdan aniqlang. Matnda qo‘shimcha qo‘shilishi natijasida o‘zgargan so‘zlarni toping: ularda tovush ortishi, tushishi yoki almashishi bo‘lishi mumkin. Masalan, «bu» so‘ziga -da qo‘shilsa, «bunda» bo‘ladi: n tovushi ortadi. Bunday kuzatish fonetik hodisalarni tez ilg‘ashga o‘rgatadi.

Qo‘shimcha qo‘shilgandaMisol
tovush ortadibu + -da = bunda
tovush tushadiburun + -i = burni
tovush almashadiyurak + -i = yuragi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oyli kechada osmonga qaragan bola yulduzlarning ko‘pligini ko‘rib, ular haqida nimadir bilgisi keldi. U kitobdan o‘qib, bilganini do‘stlariga oddiy gaplar bilan aytib berdi. Matn ustida ishlash shunday bilim olish va aytishga yordam beradi.

Kim ishlatadi

Astronom kuzatuv natijasini yozadi, jurnalist ilmiy yangilikni sodda tilda bayon qiladi, o‘qituvchi murakkab mavzuni tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Kechqurun osmonga qarab (deraza yoki hovli orqali, kattalar bilan) bitta narsani kuzating va uning haqida ikkita gap yozing.

Namunalar
Matn: «Quyosh oilasi». Quyosh — yulduz. Uning atrofida sakkizta sayyora aylanadi, Yer ularning uchinchisi. Bunday sharoit hayot uchun qulay. Quyosh tizimi Somon yo‘li galaktikasida joylashgan.
Bunda — bu + -da (n ortgan); atrofida — atrof + -i + -da.
Sinfda faoliyat

«Koinot ekspeditsiyasi»: bolalar matndagi ma’lumotlardan foydalanib, sayyoralar haqida bittadan savol tuzib, bir-biriga beradi.

Mashq
1
Matnga ko‘ra Quyosh atrofida nechta sayyora aylanadi?
2
Yer Quyoshdan sanaganda nechanchi sayyora?
3
«Bunday» so‘zi qaysi so‘zdan va qanday hosil bo‘lgan?
4
Galaktika nima ekanini matn asosida o‘z so‘zingiz bilan tushuntiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«Kompas yo‘li» uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →