15
Nutq tovushlarining aytilishi va yozilishi
Darslik: 29–30-betlar
MaqsadSo‘zlarning aytilishi va yozilishi farq qilishi mumkinligini tushunish.
Yangi so‘zlar
aytilishi · how it is pronouncedyozilishi · how it is writtenimlo qoidasi · spelling rulefarq qilmoq · to differ
Tushuntirish
Tilimizda ko‘p so‘zlar aytilganidek yoziladi, lekin ayrim so‘zlarda aytilishi bilan yozilishi farq qiladi. Masalan, «kitob» so‘zi aytilganda oxirida p ga o‘xshash tovush eshitiladi, yozuvda esa b yoziladi. «Do‘st» so‘zi og‘zaki nutqda ko‘pincha oxirgi t siz «do‘s» deb aytiladi, ammo yozuvda t albatta yoziladi. «Oila» so‘zida unlilar orasida y tovushi eshitiladi, lekin yozilmaydi. Shuning uchun so‘zni eshitilganicha emas, imlo qoidasiga ko‘ra yozish kerak. Qiyin so‘zlar imlosini imlo lug‘atidan tekshirib turish yaxshi odat.
Namunalar
Aytilishi: kitop, do‘s, oyila. Yozilishi: kitob, do‘st, oila.
Aytilishi va yozilishi bir xil so‘zlar: uy, daftar, gul.
Sinfda faoliyat
«Eshitdim — yozdim»: o‘qituvchi so‘zni diktant qiladi, bolalar yozadi, so‘ng birgalikda aytilishi va yozilishi farqli so‘zlarni belgilaydi.
Mashq
1
Nega so‘zni faqat eshitilganicha yozib bo‘lmaydi?
Chunki ayrim so‘zlarda aytilishi yozilishidan farq qiladi, yozuv imlo qoidalariga tayanadi.
2
«Kitob» so‘zining aytilishi va yozilishini solishtiring.
Aytilishi: kitop; yozilishi: kitob.
3
Qaysi so‘zlar aytilganidek yoziladi: uy, oila, bola, do‘st?
Uy va bola.
4
Qiyin so‘zning imlosiga ishonchingiz komil bo‘lmasa, nima qilasiz? Sababini ayting.
Imlo lug‘atiga qarayman, chunki unda so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi ko‘rsatilgan.