D va T undoshlarining talaffuzi va imlosi
So‘z oxirida jarangli d ko‘pincha jarangsiz t ga o‘xshab eshitiladi, ammo yozuvda d saqlanadi: ozod, farzand, xursand, band. Oxiri t bilan tugaydigan so‘zlar esa t bilan yoziladi: hayot, mehnat, soat. Demak, so‘z oxirida qaysi harf yozilishini quloqqa eshitilgan tovush emas, so‘zning me’yoriy shakli belgilaydi. Shubha tug‘ilsa, so‘zga unli bilan boshlanadigan qo‘shimcha qo‘shib ko‘ring: ozod — ozodi, hayot — hayoti; shunda oxirgi tovush aniq eshitiladi. Imlo lug‘ati ham yordam beradi.
| Aytiladi | Yoziladi | Qo‘shimcha bilan |
|---|---|---|
| xursant | xursand | xursandlik |
| balant | baland | balandlik |
| soat | soat | soati |
Rahmat xatini yozayotgan bola so‘z oxirida d yoki t ekanini bilmay qoldi. Yodiga tushdi: so‘zga qo‘shimcha qo‘shib eshitsa, haqiqiy harf bilinadi. Lug‘at yonida bo‘lmaganda ham shu usul yordam beradi.
Kotib hujjatda so‘z oxirini to‘g‘ri yozadi, muharrir shubhali so‘zni tekshiradi, o‘qituvchi diktantni tuzatadi.
Oxiri d yoki t bilan tugaydigan bitta so‘zni tanlab, uni «-i» qo‘shimchasi bilan ayting va qaysi harf eshitilishini yozing.
«Qo‘shimcha sinovi»: oxiri d yoki t bilan tugagan so‘zlarni doskaga yozing; sinfdoshingiz -i qo‘shimchasini qo‘shib, tovush qanday eshitilishini aytsin.