Urg‘u va uning ahamiyati (davomi)
Gap aytilayotganda so‘zlovchi bir so‘zni boshqalaridan kuchliroq aytib, unga e’tiborni tortadi — bu gap urg‘usidir. Gap urg‘usi so‘z urg‘usidan farq qiladi: so‘z urg‘usi bir so‘z ichidagi bo‘g‘inga tushadi, gap urg‘usi esa gapdagi butun bir so‘zga tushadi. Qaysi so‘z kuchliroq aytilsa, gapning asosiy mazmuni shu so‘zga qaratiladi. Nutqda ovozning ko‘tarilib-pasayishi, to‘xtashi va tezligi ohang hosil qiladi; ohang gapni so‘roq, buyruq yoki xabar qilib eshittiradi.
| Urg‘u turi | Nimaga tushadi | Misol |
|---|---|---|
| so‘z urg‘usi | bo‘g‘inga | qalám |
| gap urg‘usi | so‘zga | BUGUN bordi |
Sinfdoshingiz «Bu emas, mana bu daftarni ol» desa, kuchli aytilgan so‘z nimani tanlash kerakligini ko‘rsatadi. Gapda bir so‘zni ajratib aytish fikrning asosiy qismini bildiradi.
Aktyor rolni ohang bilan o‘ynaydi, dars o‘qituvchisi muhim so‘zni ajratib aytadi, radio suhbatdoshi fikrni urg‘u bilan tushuntiradi.
«Bugun yomg‘ir yog‘adi» gapini har safar boshqa so‘zni urg‘u bilan aytib, ma’no qanday o‘zgarishini seling.
Bitta gapni uch marta o‘qing. Har safar boshqa so‘zni kuchli ayting va juftingiz qaysi fikr ta’kidlanganini topsin.