☰ Mundarija · Ona tili

Gap urg‘usi, telefon madaniyati va yozuvlar tarixi

Darslar 26–28 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
26

Urg‘u va uning ahamiyati (davomi)

Darslik: 50–52-betlar
MaqsadGap urg‘usi va ohangni farqlash; so‘z ohangi bilan gap ohangini ajrata olish.
Yangi so‘zlar
gap urg‘usi · sentence stressohang · intonationkuchli talaffuz · stronger pronunciationtez aytish · tongue twister
Tushuntirish

Gap aytilayotganda so‘zlovchi bir so‘zni boshqalaridan kuchliroq aytib, unga e’tiborni tortadi — bu gap urg‘usidir. Gap urg‘usi so‘z urg‘usidan farq qiladi: so‘z urg‘usi bir so‘z ichidagi bo‘g‘inga tushadi, gap urg‘usi esa gapdagi butun bir so‘zga tushadi. Qaysi so‘z kuchliroq aytilsa, gapning asosiy mazmuni shu so‘zga qaratiladi. Nutqda ovozning ko‘tarilib-pasayishi, to‘xtashi va tezligi ohang hosil qiladi; ohang gapni so‘roq, buyruq yoki xabar qilib eshittiradi.

Namunalar
Singlim bugun maktabga bordi. «Singlim» kuchli aytilsa, boshqa emas, aynan singlim borganini bildiradi.
Singlim bugun maktabga bordi. «Bugun» kuchli aytilsa, kecha yoki ertaga emas, bugun ekani ta’kidlanadi.
Sinfda faoliyat

Bitta gapni uch marta o‘qing. Har safar boshqa so‘zni kuchli ayting va juftingiz qaysi fikr ta’kidlanganini topsin.

Mashq
1
«Akam kitob o‘qiyapti» gapida «kitob» so‘zi kuchli aytilsa, nima ta’kidlanadi?
2
Gap urg‘usi deb nimaga aytiladi?
3
So‘z urg‘usi bilan gap urg‘usining farqi nimada?
4
Ovoz ko‘tarilishi va pasayishi nimani hosil qiladi?