Darslar 98–100 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
98
Izohli lug‘at (davomi)
Darslik: 161-bet
MaqsadIzohli lug‘atdagi maqolalarni o‘qish va o‘xshash so‘zlar (ma’nodoshlar) izohlarini solishtirish.
Yangi so‘zlar
maqtamoq · to praisexushomad qilmoq · to flatterma’nodosh · synonymta’rif · definition
Tushuntirish
Izohli lug‘atda ma’nosi yaqin so‘zlar ham alohida izohlanadi, shuning uchun ularning nozik farqini bilib olish mumkin. Masalan, «maqtamoq» — kishining yaxshi tomonini aytib, uni ko‘tarmoq; «xushomad qilmoq» — biror manfaat ko‘zlab, keragidan ortiq maqtamoq. Birinchisi ijobiy, ikkinchisi salbiy munosabatni bildiradi. Maxsus lug‘atlar ham bor: tarix atamalari lug‘atida madrasa kabi tarixiy terminlar, iqtisodiy atamalar lug‘atida soliq kabi terminlar izohlanadi. Sinonimlar lug‘atida esa ma’nodosh so‘zlar qatori va bosh so‘z ko‘rsatiladi. Eng to‘g‘ri izohni topish uchun avval lug‘at turini to‘g‘ri tanlang.
Namunalar
Ustoz o‘quvchini mehnati uchun maqtadi; xushomad qilish esa yaxshi odat emas.
Tarix atamasi — madrasa, iqtisodiy atama — soliq.
Sinfda faoliyat
Juftlikda uchta ma’nodosh juftlikni tanlab, izohli lug‘atdagi ta’rifini solishtiring (masalan, maqtamoq–xushomad qilmoq, katta–ulkan) va farqini ayting.
Mashq
1
«Maqtamoq» va «xushomad qilmoq» ma’nosi qanday farq qiladi?
Maqtamoq — yaxshi tomonini aytib ko‘tarmoq; xushomad qilmoq — manfaat uchun ortiqcha maqtamoq.
2
«Madrasa» kabi tarixiy terminlarni qaysi lug‘atdan topamiz?
Tarix atamalarining izohli lug‘atidan.
3
Sinonimlar lug‘atida nima ko‘rsatiladi?
Ma’nodosh so‘zlar qatori va bosh so‘z.
4
Ta’rifni qaysi lug‘atdan izlashni qanday aniqlaymiz?
Nimani bilmoqchi ekanimizga qarab: yozilishi, ma’nosi yoki tarjimasi.