ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Leksika boyishi, o‘z va o‘zlashma, tarixiy so‘zlar

Darslar 68–71 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
71

Tarixiy va arxaik so‘zlar

Darslik: 125-bet
MaqsadTarixiy va arxaik so‘zlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
tarixiy so‘z · historical wordarxaik so‘z · archaic wordchopar · mounted messengernoma · letter (old word)
Tushuntirish

Eskirgan so‘zlar ikki xil bo‘ladi. Ba’zi so‘zlar bildirgan narsa yoki kasbning o‘zi hayotdan chiqib ketgan, shuning uchun so‘z ham ishlatilmay qolgan; bunday so‘zlar tarixiy so‘zlar deyiladi: chopar (xat-xabar olib yuruvchi otliq), mirshab (tungi tartib saqlovchi). Boshqa so‘zlarda esa narsa hozir ham bor, faqat uni endi boshqa so‘z bilan ataymiz; bunday so‘zlar arxaik so‘zlar deyiladi: noma (xat), bitik (yozuv), tabib (shifokor). Tarixiy va arxaik so‘zlar tarixiy asarlar va eski kitoblarda uchraydi.

TarixiyArxaik
narsa yo‘q – so‘z ham yo‘qnarsa bor – so‘z eskirgan
chopar, mirshablashkar (qo‘shin), tabib (shifokor)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kutubxonadagi eski kitobni varaqlagan bola hozir ishlatilmaydigan so‘zlarga duch keldi va ma’nosini kutubxonachidan so‘radi. Eskirgan so‘zlar o‘tmishdagi hayotni tushunishga yordam beradi.

Kim ishlatadi

Muzey xodimi eskirgan so‘zlarni izohlaydi, tarixchi manbalarni o‘qiydi, yozuvchi o‘tmish haqida yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror kattadan hozir kam ishlatiladigan bitta so‘zni so‘rab, ma’nosini yozing.

Namunalar
Chopar, mirshab — tarixiy so‘zlar: bunday kasblar endi yo‘q.
Noma (xat), tabib (shifokor) — arxaik: narsa bor, so‘z boshqa.
Sinfda faoliyat

Jadval: «Tarixiy / Arxaik». Berilgan so‘zlarni to‘g‘ri ustunga joylashtiring va sababini ayting.

Mashq
1
Tarixiy so‘z nima?
2
Arxaik so‘z nima?
3
«Noma» so‘zi hozir qaysi so‘z bilan almashgan?
4
«Chopar» tarixiy so‘zmi yoki arxaikmi? Nega?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMahalla uchun fartuklarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →