☰ Mundarija · Ona tili

Leksika boyishi, o‘z va o‘zlashma, tarixiy so‘zlar

Darslar 68–71 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
71

Tarixiy va arxaik so‘zlar

Darslik: 125-bet
MaqsadTarixiy va arxaik so‘zlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
tarixiy so‘z · historical wordarxaik so‘z · archaic wordchopar · mounted messengernoma · letter (old word)
Tushuntirish

Eskirgan so‘zlar ikki xil bo‘ladi. Ba’zi so‘zlar bildirgan narsa yoki kasbning o‘zi hayotdan chiqib ketgan, shuning uchun so‘z ham ishlatilmay qolgan; bunday so‘zlar tarixiy so‘zlar deyiladi: chopar (xat-xabar olib yuruvchi otliq), mirshab (tungi tartib saqlovchi). Boshqa so‘zlarda esa narsa hozir ham bor, faqat uni endi boshqa so‘z bilan ataymiz; bunday so‘zlar arxaik so‘zlar deyiladi: noma (xat), bitik (yozuv), tabib (shifokor). Tarixiy va arxaik so‘zlar tarixiy asarlar va eski kitoblarda uchraydi.

Namunalar
Chopar, mirshab — tarixiy so‘zlar: bunday kasblar endi yo‘q.
Noma (xat), tabib (shifokor) — arxaik: narsa bor, so‘z boshqa.
Sinfda faoliyat

Jadval: «Tarixiy / Arxaik». Berilgan so‘zlarni to‘g‘ri ustunga joylashtiring va sababini ayting.

Mashq
1
Tarixiy so‘z nima?
2
Arxaik so‘z nima?
3
«Noma» so‘zi hozir qaysi so‘z bilan almashgan?
4
«Chopar» tarixiy so‘zmi yoki arxaikmi? Nega?