☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

O‘simlik guruhlari; o‘simliklarning foydasi

Darslar 5–6 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
6

O‘simliklarning atrof-muhitga ta’siri

Darslik: 1-qism, 26–29-betlar
MaqsadO‘simliklar tabiat va odam uchun qanday foyda keltirishini (kislorod, oziq, tuproqni asrash, xom ashyo, shahar obodonligi) va shahar daraxtlari misollarini bilish.
Yangi so‘zlar
kislorod · oxygenxom ashyo · raw materialchinor · plane treeqayrag‘och · elm
Tushuntirish

O‘simliklar karbonat angidridni yutib, nafas olishimiz uchun kislorod chiqaradi. Ular odamga oziq-ovqat, hayvonlarga ozuqa, qushlarga boshpana beradi. O‘simliklardan yog‘och, tola, mato, qog‘oz va dori-darmon olinadi. Ildizlar tuproqni mahkam ushlab, shamol va suv yemirishidan asraydi: cho‘lda saksovul qumni to‘xtatadi, tog‘ yonbag‘rida archa tuproqning yuvilishi va selning oldini olishga yordam beradi. Daraxtlar iqlimni yumshatadi, havoni namlantiradi, soya beradi. Shaharlarda issiqqa va qurg‘oqchilikka chidamli daraxtlar ekiladi: chinor, qayrag‘och. Xonaki o‘simliklar xonani bezaydi, havoni sal namlaydi; lekin xonani toza tutish uchun uni baribir shamollatish kerak.

Namunalar
Paxta — tola va mato manbai; bug‘doy — non uchun don; qarag‘ay yog‘ochi — mebel va qurilish uchun.
Qayrag‘och balandligi 40 metrgacha yetadigan katta daraxt; u O‘zbekistonning quruq iqlimiga yaxshi moslashgan.
Sinfda faoliyat

«Oltita foyda»: daftar sahifasining o‘rtasiga «O‘simlik» deb yozing va atrofiga olti strelka bilan foydalarini chizing (kislorod, oziq, soya, dori, yog‘och, boshpana). Ulardan birini rasm bilan ko‘rsating.

Mashq
1
O‘simliklar havoga nima chiqaradi va nimani yutadi?
2
Saksovul va archa tuproqni qanday asraydi?
3
O‘simliklardan olinadigan to‘rtta narsani ayting.
4
Nega shaharlarda ko‘p daraxt ekiladi?