Tuproqda yashovchi jonzotlar
Tuproq — ko‘plab jonzotlarning uyi. Ba’zilari butun umrini tuproqda o‘tkazadi: yomg‘ir chuvalchanglari, yerqazarlar, ko‘rsichqonlar va ko‘p mayda umurtqasizlar. Chuvalchanglar tuproqni teshib, yo‘llar ochadi; bu yo‘llar orqali suv va havo kiradi, o‘simlik qoldiqlari maydalanadi, tuproq unumdor bo‘ladi. Ular teri orqali nafas oladi, shuning uchun kuchli yomg‘irda tuproq suvga to‘lganda, nafas olish uchun yer yuzasiga chiqadi; shu sababli ularni yomg‘ir chuvalchangi deyiladi. Yerqazar hasharotlar, lichinkalar va chuvalchanglar bilan oziqlanadigan mayda yirtqich; ko‘zi kuchsiz, lekin hidi va sezgisi o‘tkir. Ko‘rsichqon o‘simlik ildizlari va tuganaklari bilan oziqlanadi; yer ostida yo‘l kavlab, tuproqni yumshatadi, lekin dehqonlar ekin ildiziga zarar yetkazgani uchun uni zararkunanda deb hisoblaydi. Ba’zi hayvonlar tuproqda vaqtincha yashaydi: tulki, bo‘rsiq, yumronqoziq, sichqon, ilon, qurbaqa uyqu yoki bolalarini boqish uchun in qazishadi. Cho‘ldagi yumronqoziq va toshbaqa jazirama yozni ham uyquda o‘tkazadi.
«Tuproq muhiti»: tuproqda yashovchi hayvonlar nomini jamoalarda bir daqiqada yozing, so‘ng ularni «doimiy» va «vaqtincha» ustunlariga ajrating. Tuproqni qo‘lga olgandan keyin qo‘lingizni sovunlab yuving.