ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Litosfera; tuproqda yashovchi jonzotlar

Darslar 42–43 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
43

Tuproqda yashovchi jonzotlar

Darslik: 2-qism, 49–51-betlar
MaqsadTuproq tirik organizmlarning yashash joyi ekanini, tuproqda doimiy va vaqtincha yashovchi jonzotlarni (yomg‘ir chuvalchangi, ko‘rsichqon, yerqazar, yumronqoziq, tulki) va ularning foydasini bilish.
Yangi so‘zlar
yomg‘ir chuvalchangi · earthwormyerqazar · moleko‘rsichqon · mole-ratyumronqoziq · ground squirrel (marmot-like rodent)
Tushuntirish

Tuproq — ko‘plab jonzotlarning uyi. Ba’zilari butun umrini tuproqda o‘tkazadi: yomg‘ir chuvalchanglari, yerqazarlar, ko‘rsichqonlar va ko‘p mayda umurtqasizlar. Chuvalchanglar tuproqni teshib, yo‘llar ochadi; bu yo‘llar orqali suv va havo kiradi, o‘simlik qoldiqlari maydalanadi, tuproq unumdor bo‘ladi. Ular teri orqali nafas oladi, shuning uchun kuchli yomg‘irda tuproq suvga to‘lganda, nafas olish uchun yer yuzasiga chiqadi; shu sababli ularni yomg‘ir chuvalchangi deyiladi. Yerqazar hasharotlar, lichinkalar va chuvalchanglar bilan oziqlanadigan mayda yirtqich; ko‘zi kuchsiz, lekin hidi va sezgisi o‘tkir. Ko‘rsichqon o‘simlik ildizlari va tuganaklari bilan oziqlanadi; yer ostida yo‘l kavlab, tuproqni yumshatadi, lekin dehqonlar ekin ildiziga zarar yetkazgani uchun uni zararkunanda deb hisoblaydi. Ba’zi hayvonlar tuproqda vaqtincha yashaydi: tulki, bo‘rsiq, yumronqoziq, sichqon, ilon, qurbaqa uyqu yoki bolalarini boqish uchun in qazishadi. Cho‘ldagi yumronqoziq va toshbaqa jazirama yozni ham uyquda o‘tkazadi.

Yomg‘irchuvalchangiYerqazarKo‘rsichqonDoimiyTulkiBo‘rsiqYumronqoziqIlon va qurbaqaVaqtinchaTuproq aholisi
yomg‘ir chuvalchangi1 / 6

Qaysi guruhga kiradi?

🕳️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Dalada yerdagi teshik tulki yoki sug‘ur uyasi bo‘lishi mumkin. Ehtiyotkor odam oyog‘ini ko‘rib bosadi.

Kim ishlatadi

Qo‘riqchilar, dehqonlar

Bugun sinab ko‘ring

Yerda kichik teshik ko‘rsangiz, uzoqdan qarang va ichiga hech narsa tiqmang.

Namunalar
Doimiy: chuvalchang, yerqazar. Vaqtincha: tulki, bo‘rsiq, ilon, qurbaqa.
Chumoli uyasi yer ostida joylashgan va undan yerosti yo‘llari o‘tadi.
Sinfda faoliyat

«Tuproq muhiti»: tuproqda yashovchi hayvonlar nomini jamoalarda bir daqiqada yozing, so‘ng ularni «doimiy» va «vaqtincha» ustunlariga ajrating. Tuproqni qo‘lga olgandan keyin qo‘lingizni sovunlab yuving.

Mashq
1
Yomg‘ir chuvalchangi nega yomg‘irda yer yuzasiga chiqadi?
2
Chuvalchanglar tuproqqa qanday foyda keltiradi?
3
Tuproqda vaqtincha yashaydigan to‘rtta hayvonni ayting.
4
Yerqazar nima bilan oziqlanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliChuvalchanglar nega yomg‘irda chiqadi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →