ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Modda nima? Atmosfera

Darslar 32–33 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
33

Atmosfera

Darslik: 2-qism, 10–13-betlar
MaqsadAtmosfera nima ekanini, uning vazifasini (himoya), qatlamlarini, tarkibini (azot, kislorod va boshqa gazlar) va meteorologiya atmosferani qanday o‘rganishini bilish.
Yangi so‘zlar
atmosfera · atmospheremeteorologiya · meteorologymeteozond · weather balloon (radiosonde)azot · nitrogen
Tushuntirish

Atmosfera — Yerning havo qobig‘i; so‘z yunoncha «atmos» (havo) va «sfera» (shar) so‘zlaridan olingan. U Yerni xavfli nurlanishdan, juda issiq va juda sovuqdan himoya qiladi. Atmosferasi bo‘lmagan Oyda kunduzi juda issiq, kechasi juda sovuq bo‘ladi, yuzasi esa tushgan toshlardan chuqurchalar bilan qoplangan. Yerga kelayotgan kichik kosmik toshlarning ko‘pi atmosferada yonib ketadi. Havo qobig‘i qatlam-qatlam tuzilgan. Pastki qatlamda shamol, bulut va yomg‘ir hosil bo‘ladi, barcha tirik mavjudotlar ham shu qatlamda yashaydi. Undan yuqorida samolyotlar uchadi, yana yuqorida meteorlar yonadi, eng tashqi qatlamlarda sun’iy yo‘ldoshlar aylanadi. Havo gazlar aralashmasi: taxminan to‘rtdan uch qismdan ko‘prog‘i (78%) azot, beshdan bir qismi (21%) kislorod, qolgani karbonat angidrid, argon, suv bug‘i va boshqa gazlar. Atmosferani meteorologiya fani o‘rganadi: meteostansiyalar, meteozondlar (havo sharlari) va sun’iy yo‘ldoshlar haroratni, namlikni, shamol tezligini o‘lchaydi.

78%21%AzotKislorodBoshqa gazlar
1.2.3.4.

0 / 4 — keyingisini tanlang

🏔️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Alpinistlar baland tog‘da tez-tez nafas oladi. U yerda havo siyrakroq bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Alpinistlar, uchuvchilar

Bugun sinab ko‘ring

Ikki marta chuqur va sekin nafas olib, havo ko‘kragingizni to‘ldirishini sezing.

Namunalar
Meteozond datchiklar ko‘tarib, 30–40 km balandlikka chiqadi va ma’lumotni radio orqali Yerga yuboradi.
Qatlam (pastdan yuqoriga)Nima bo‘ladi
1shamol, bulut, yomg‘ir; hayot
2samolyotlar uchadi
3meteorlar yonadi
4sun’iy yo‘ldoshlar aylanadi
Tun osmonida «uchuvchi yulduz» — atmosferada yonayotgan kichik tosh (meteor).
Sinfda faoliyat

«Atmosfera qatlamlari»: qog‘ozdan to‘rt rangli yo‘l-yo‘l chizma tuzing. Pastdan yuqoriga qatlamlarni yozing: ob-havo, samolyotlar, meteorlar, sun’iy yo‘ldoshlar. Havo tarkibini doira diagrammada ko‘rsating (azot 78%, kislorod 21%, boshqalar 1%).

Mashq
1
Atmosfera nima va u nima uchun kerak?
2
Havoning asosiy qismini qaysi gaz tashkil qiladi?
3
Oy yuzasida nega ko‘p chuqurcha bor?
4
Meteorologiya nimani o‘rganadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOb-havo prognozi qanday tuziladi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →