6
Toshbag‘ir
Darslik: 1-qism, 29–33-betlar
MaqsadQahramonning xatti-harakatiga dalil bilan baho berish; tabiatga rahm-shafqat haqida fikr yuritish.
Yangi so‘zlar
toshbag‘ir · hard-hearted, mercilessrahm · mercytutqunlik · captivitypushaymon · regretful
Tushuntirish
Darslikda Jabbor Razzoqovning «Toshbag‘ir» hikoyasi bor. «Toshbag‘ir» — rahmsiz, shafqatsiz odamni bildiradi. Hikoya tabiatga va jonzotlarga munosabat haqida. Biz uni qayta aytmaymiz. Qahramonga baho berganda «Nima uchun shunday deb o‘ylaysiz?» savoliga matndan dalil keltiramiz: u nima qildi, nima dedi, oxirida qanday o‘zgardi. Bir xil voqeada ham fikrlar turlicha bo‘lishi mumkin, ammo fikr dalilga tayanishi shart.
Namunalar
«Bankadagi baqa». Sinfdosh Javlon ariq bo‘yida katta baqani tutib, shisha bankaga soldi. «Uni uyga olib ketaman», dedi u. Do‘sti Mansur: «Baqalar hasharotlarni yeb, bog‘ga yordam beradi, bankada esa u qiynaladi», dedi. Javlon avvaliga kuldi, ammo baqa ko‘zini yumib, qimir etmay qolganini ko‘rib, o‘ylanib qoldi. U bankani ehtiyotkorlik bilan suv yoniga qo‘yib, baqani qo‘yib yubordi. Qo‘lini sovun bilan yuvgach, Javlon yengil tortdi.
Baho: Javlon avvaliga e’tiborsiz bo‘ldi, keyin xatosini tushundi — dalil: «qo‘yib yubordi». Yovvoyi jonzotlarga tegsangiz, katta kishi yordam bersin va qo‘lni yuving.
Sinfda faoliyat
«Adolat sudi»: sinf ikkiga bo‘linadi; bir guruh Javlonni himoya qiladi, ikkinchisi uning xatosini matndan dalil bilan ko‘rsatadi.
Mashq
1
Javlon baqani qayerda tutdi?
Ariq bo‘yida
2
Mansur baqalarning qanday foydasini aytdi?
Hasharotlarni yeb, bog‘ga yordam beradi.
3
Javlon nimani ko‘rib o‘ylanib qoldi?
Baqa ko‘zini yumib, qimir etmay qolganini
4
Javlon oxirida nima qildi?
Baqani qo‘yib yubordi va qo‘lini yuvdi.
5
Javlonga qanday baho berasiz? Dalil keltiring.
Xatosini tushunib, uni to‘g‘riladi (qo‘yib yubordi).