☰ Mundarija · O‘qish savodxonligi

Chaqmoq va uyatchan o‘simlik

Darslar 36–37 · 2 ta dars · M.E. Toirova. O‘qish savodxonligi 4-sinf, 1-qism; U.B. Aydarova, N.K. Azizova, M.E. Toirova. 2-qism; U.B. Aydarova, N.K. Azizova. 3- va 4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
37

Mimoza

Darslik: 3-qism, 21–23-betlar
MaqsadO‘simlik haqidagi she’r va ilmiy ma’lumotni solishtirish; tabiatga ehtiyotkor munosabatda bo‘lish.
Yangi so‘zlar
mimoza · mimosa (sensitive plant)barg · leafuyatchan · shybotanika · botany
Tushuntirish

Darslikda Quddus Muhammadiyning «Mimoza» she’ri bor: u uyatchan mimoza o‘simligining xususiyatlarini tasvirlaydi. Biz uni qayta aytmaymiz. Uyatchan mimozaning barglari qo‘l tekkanda yoki kechasi juft-juft bo‘lib yumiladi, bir necha daqiqadan keyin yana ochiladi. Bu o‘simlikning tabiiy xususiyati. She’rda bu xususiyat badiiy tasvirlanadi — «uyatchan» deyiladi, ilmiy matnda esa aniq fakt keltiriladi. Shoir va olim bir narsani turlicha ifodalaydi. O‘simliklarni uzmaslik, barglarini sindirmaslik kerak.

Namunalar
«Uyatchan o‘simlik». Botanika bog‘ida o‘qituvchi bizga kichik, patsimon bargli o‘simlikni ko‘rsatdi. Biz barmog‘imiz bilan bargni yengil silaganimizda, barglar juft-juft bo‘lib yumildi. Ular xuddi uyalgandek bukildi. O‘qituvchi bu mimoza ekanini aytdi va bargi bir necha daqiqadan keyin yana ochilishini tushuntirdi. Biz o‘simlikni sindirmay, ehtiyotkorlik bilan kuzatdik. Daftarimizga ilmiy fakt va o‘z his-tuyg‘ularimizni alohida yozdik.
Solishtirish: ilmiy fakt — barglar teginganda yumiladi; badiiy tasvir — «uyatchan». Jadvalda ikki ustun: fakt / tasvir.
Sinfda faoliyat

«Fakt va tasvir»: bolalar jadvalning bir ustuniga ilmiy fakt, ikkinchisiga badiiy tasvir yozadi (masalan, shamol haqida).

Mashq
1
O‘qituvchi bog‘da nimani ko‘rsatdi?
2
Bargni silaganda nima bo‘ldi?
3
Barglar qachon yana ochiladi?
4
Nima uchun mimozani «uyatchan» deyishadi?
5
Ilmiy fakt va badiiy tasvir farqini ayting.