142
Takrorlash: geometriya (perimetr, yuz) va vaqt
Darslik: 4-qism, 142-dars, 97–98-betlar
MaqsadYil takrorlashi: to‘g‘ri to‘rtburchak va kvadratning perimetri hamda yuzi, murakkab shakllar, vaqt bilan hisoblash.
Yangi so‘zlar
perimetr · perimeteryuz · areatomon · sidevaqt oralig‘i · time interval
Tushuntirish
To‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri P = (a + b) × 2, yuzi S = a × b. Kvadratning perimetri P = a × 4, yuzi S = a × a. Perimetr uzunlik birliklarida (m, sm), yuz kvadrat birliklarda (m², sm²) o‘lchanadi. Murakkab shaklning yuzini bo‘laklarga bo‘lib qo‘shish yoki ortiqcha qismini ayirish bilan topamiz. Vaqt oralig‘ini topishda soat va minutlarni alohida hisoblaymiz.
Namunalar
To‘g‘ri to‘rtburchakning bo‘yi 15 sm, eni bo‘yidan 3 marta kichik, ya’ni 15 : 3 = 5 sm. P = (15 + 5) × 2 = 40 sm, S = 15 × 5 = 75 sm².
Kvadratning perimetri 28 sm. Tomoni 28 : 4 = 7 sm, yuzi 7 × 7 = 49 sm². Vaqt: 2 soat 40 minut + 1 soat 35 minut = 3 soat 75 minut = 4 soat 15 minut.
Sinfda faoliyat
«Bog‘ loyihasi»: guruhlar katakli qog‘ozda to‘g‘ri to‘rtburchak shaklidagi bog‘ chizadi, perimetri (to‘siq uzunligi) va yuzini (ekin maydoni) hisoblaydi. Kim eng katta yuzni bir xil perimetrda olishini taqqoslaymiz.
Mashq
1
Dalaning bo‘yi 15 m, eni 8 m. Uning yuzi necha m²?
120
2
Bog‘ning bo‘yi 25 m, eni 10 m. Uni o‘rab olish uchun necha metr to‘siq kerak?
70
3
Kvadratning perimetri 36 sm. Uning yuzi necha sm²?
81
4
Bo‘yi 7 sm, eni 4 sm to‘g‘ri to‘rtburchakdan bo‘yi 3 sm, eni 2 sm to‘g‘ri to‘rtburchak qirqib olindi. Qolgan shaklning yuzi necha sm²?
22
5
Kino 16:40 da boshlanib, 18:30 da tugadi. U necha minut davom etdi?
110