68
Nostandart shakllarning yuzi
Darslik: 2-qism, 68-dars, 90–92-betlar
MaqsadNostandart shakllarning yuzini bo‘laklarga bo‘lib yoki to‘ldirib topish.
Yangi so‘zlar
murakkab shakl · composite shapeto‘g‘ri burchakli uchburchak · right triangleayirish · subtractingbo‘laklarga bo‘lish · splitting into parts
Tushuntirish
Murakkab shaklning yuzini topishning ikki usuli bor: 1) shaklni to‘g‘ri to‘rtburchaklarga bo‘lib, ularning yuzlarini qo‘shamiz; 2) shaklni katta to‘g‘ri to‘rtburchakgacha to‘ldirib, qo‘shilgan qismning yuzini ayiramiz. To‘g‘ri burchakli uchburchakni xuddi shunday uchburchak bilan to‘ldirsak, to‘g‘ri to‘rtburchak hosil bo‘ladi, shuning uchun uning yuzi shu to‘g‘ri to‘rtburchak yuzining yarmi.
Namunalar
L shakli 10 m × 3 m va 4 m × 5 m to‘g‘ri to‘rtburchaklardan iborat: 10 × 3 + 4 × 5 = 30 + 20 = 50 m².
To‘g‘ri burchak yonidagi tomonlari 6 sm va 8 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning yuzi 6 × 8 : 2 = 24 sm².
Sinfda faoliyat
«Shaklni kesamiz»: bolalar katakli qog‘ozda L shaklini chizib, uni ikki usulda (bo‘lib va to‘ldirib) hisoblaydi hamda natijalarini solishtiradi.
Mashq
1
Shakl 12 sm × 4 sm va 5 sm × 6 sm to‘g‘ri to‘rtburchaklardan iborat. Uning yuzi necha sm²?
78
2
15 m × 10 m yer maydonida 4 m × 5 m hovuz bor. Hovuzdan tashqari yerning yuzi necha m²?
130
3
To‘g‘ri burchakli uchburchakning to‘g‘ri burchak yonidagi tomonlari 10 dm va 6 dm. Yuzi necha dm²?
30
4
60 sm × 40 sm taxtadan 20 sm × 15 sm deraza uchun joy kesib olindi. Qolgan taxtaning yuzi necha sm²?
2100