48
Ko‘p xonali sonlarni qoldiqli bo‘lish
Darslik: 2-qism, 48-dars, 28–30-betlar
MaqsadKo‘p xonali sonlarni qoldiq bilan bo‘lish va qoldiqni topish.
Yangi so‘zlar
qoldiqli bo‘lish · division with remainderbutun bo‘linish · exact divisionbo‘luvchi · divisoryil choragi (kvartal) · quarter of a year
Tushuntirish
Burchakli bo‘lishni oxirigacha bajarganda oxirgi ayirma qoldiq bo‘ladi. Qoldiq 0 bo‘lsa, son butun bo‘linadi. 47 213 : 4 = 11 803 (qoldiq 1), chunki 4 × 11 803 = 47 212 va 47 213 − 47 212 = 1. Sonni 10 ga bo‘lganda qoldiq 0 dan 9 gacha, 1 ga bo‘lganda esa doim 0 bo‘ladi. Yodda tuting: 1 yil = 4 kvartal, 1 kvartal = 3 oy.
Namunalar
25 678 : 10 = 2 567 (qoldiq 8).
342 615 : 5 = 68 523, qoldiq yo‘q, chunki son 5 bilan tugaydi.
Sinfda faoliyat
«Qoldiq qutisi»: o‘qituvchi bo‘luvchini aytadi (masalan, 7). Bolalar qoldiq bo‘lishi mumkin bo‘lgan barcha sonlarni (0 dan 6 gacha) kartochkalarga yozib, ko‘rsatadi.
Mashq
1
58 237 : 3 = ? (qoldiq bilan)
19 412 (qoldiq 1)
2
90 004 : 9 = ? (qoldiq bilan)
10 000 (qoldiq 4)
3
342 615 : 5 bo‘lishda qoldiq nechaga teng? (bo‘linma 68 523)
0
4
Maktabga 2 135 ta daftar keldi. Ular 6 ta sinfga teng bo‘linsa, har bir sinfga nechtadan daftar tushadi va nechta daftar ortadi?
355 (qoldiq 5)