Muqaddas manbalar: Tripitaka va Bibliya
Har bir dinning e’tiqod asoslari, qoidalari va marosimlari uning muqaddas manbalarida aks etadi; dinshunoslik bu manbalarni e’tiqodiy emas, tarixiy va filologik jihatdan o‘rganadi. Buddaviylikning asosiy matn to‘plami Tripitaka («uch savat») Pali tilida saqlangan va shu sababli «Pali kanoni» deb ataladi; u Vinaya (rohiblar qoidalari), Sutta (Budda va uning shogirdlari bayonlari) va Abhidhamma (tizimli ta’limot) qismlaridan iborat, «Dxammapada» esa Sutta tarkibidagi mashhur to‘plam bo‘lib, unda nafratga nafrat bilan javob berilmasligi haqida mazmun bor. An’anaga ko‘ra, matnlar dastlab og‘zaki uzatilgan va mil. avv. I asrda Shri-Lankada yozib olingan; XIX asrda Mandalay (Birma)da qirol Mindon buyrug‘i bilan matn 700 dan ortiq marmar plitaga o‘yib yozilgan (1860-yillar), 1871-yilda u yerda o‘tgan buddaviy kengash esa matnni qayta ko‘rib chiqqan. Bibliya xristianlikda «Eski Ahd» va «Yangi Ahd»dan iborat; Eski Ahd asosan ibroniy tilida (ba’zi qismlari oromiy tilida), Yangi Ahd qadimgi yunon tilida yozilgan, yahudiylikda Eski Ahd bilan mos matn «Tanax» deyiladi. Uning tarjimalari: mil. avv. III–II asrlardagi yunoncha «Septuaginta», IV asr oxiri–V asr boshidagi lotincha «Vulgata», XIV asr oxirida Jon Uiklif davrasida ingliz tilida, 1581-yilda Ostrogda cherkov-slavyan tilida bosilgan nashr. O‘zbek tilida Bibliyaning ayrim qismlari 1990-yillardan chop etilgan, to‘liq tarjima esa 2017-yilda taqdim etilgan. Qur’on musulmonlar nazarida Payg‘ambar Muhammadga vahiy qilingan Xudo kalomi; u 114 sura va oyatlardan iborat. Dindorlar muqaddas matnlarga alohida hurmat bilan munosabatda bo‘ladi, olimlar esa matnning tarixiy sharoiti va turli izohlarini ham o‘rganadi: bir xil matnni turli jamoalar har xil talqin qilishi mumkin.
Taqqoslash: Tripitaka, Bibliya va Qur’onning tuzilishi, asosiy tillari va tarjima tarixi bo‘yicha uch ustunli jadval tuzing (matn parchalarini keltirmasdan, faqat ma’lumotni yozing).