ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Dunyo dinlari tarixi

Muqaddas manbalar: Tripitaka va Bibliya

Darslar 7 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov, N. Ismatova. Dunyo dinlari tarixi, 11-sinf, 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
7

Muqaddas manbalar: Tripitaka va Bibliya

Darslik: 34–37-betlar
MaqsadTripitaka, Bibliya va Qur’onning tuzilishi, tillari va tarjimalari haqida ma’lumot berish; muqaddas manbalarni tarixiy hujjat sifatida o‘qish va izohlash masalasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Tripitaka (Pali kanoni) · Tripitaka (Pali Canon)Bibliya · the Bibletarjima · translationtalqin (izoh) · interpretation
Tushuntirish

Har bir dinning e’tiqod asoslari, qoidalari va marosimlari uning muqaddas manbalarida aks etadi; dinshunoslik bu manbalarni e’tiqodiy emas, tarixiy va filologik jihatdan o‘rganadi. Buddaviylikning asosiy matn to‘plami Tripitaka («uch savat») Pali tilida saqlangan va shu sababli «Pali kanoni» deb ataladi; u Vinaya (rohiblar qoidalari), Sutta (Budda va uning shogirdlari bayonlari) va Abhidhamma (tizimli ta’limot) qismlaridan iborat, «Dxammapada» esa Sutta tarkibidagi mashhur to‘plam bo‘lib, unda nafratga nafrat bilan javob berilmasligi haqida mazmun bor. An’anaga ko‘ra, matnlar dastlab og‘zaki uzatilgan va mil. avv. I asrda Shri-Lankada yozib olingan; XIX asrda Mandalay (Birma)da qirol Mindon buyrug‘i bilan matn 700 dan ortiq marmar plitaga o‘yib yozilgan (1860-yillar), 1871-yilda u yerda o‘tgan buddaviy kengash esa matnni qayta ko‘rib chiqqan. Bibliya xristianlikda «Eski Ahd» va «Yangi Ahd»dan iborat; Eski Ahd asosan ibroniy tilida (ba’zi qismlari oromiy tilida), Yangi Ahd qadimgi yunon tilida yozilgan, yahudiylikda Eski Ahd bilan mos matn «Tanax» deyiladi. Uning tarjimalari: mil. avv. III–II asrlardagi yunoncha «Septuaginta», IV asr oxiri–V asr boshidagi lotincha «Vulgata», XIV asr oxirida Jon Uiklif davrasida ingliz tilida, 1581-yilda Ostrogda cherkov-slavyan tilida bosilgan nashr. O‘zbek tilida Bibliyaning ayrim qismlari 1990-yillardan chop etilgan, to‘liq tarjima esa 2017-yilda taqdim etilgan. Qur’on musulmonlar nazarida Payg‘ambar Muhammadga vahiy qilingan Xudo kalomi; u 114 sura va oyatlardan iborat. Dindorlar muqaddas matnlarga alohida hurmat bilan munosabatda bo‘ladi, olimlar esa matnning tarixiy sharoiti va turli izohlarini ham o‘rganadi: bir xil matnni turli jamoalar har xil talqin qilishi mumkin.

ManbaTuzilishiTili
TripitakaVinaya, Sutta, AbhidhammaPali
Eski AhdBibliyaning birinchi qismiAsosan ibroniy; ba’zi qismlari oromiy
Yangi AhdBibliyaning ikkinchi qismiQadimgi yunon
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf maktab e’lonini ikki tilga tarjima qildi. Ba’zi so‘zlarning aniq muqobili topilmadi, shuning uchun ularni izohlashga to‘g‘ri keldi. Taqqoslashdan ma’no tarjimada qanday siljishi mumkinligi ko‘rindi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar matnni bir tildan boshqasiga o‘giradi, filologlar va muharrirlar matn variantlarini solishtiradi, kutubxonachilar va konservatorlar qadimiy kitoblarni saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta qisqa gapni biladigan tilingizga tarjima qiling, do‘stingiz uni orqaga tarjima qilsin va ikkala variantni solishtiring.

Namunalar
Birinchi nusxalar og‘zaki uzatilgan matn qachon yozilgani haqidagi bahs – tarixchi uchun manbalar qiyosi masalasi: u an’anaviy sana va arxeologik hamda filologik dalillarni solishtiradi.
mil. avv. III–II asrSeptuaginta (yunoncha)IV–V asrVulgata (lotincha)XIV asr oxiriUiklif (inglizcha)1581Ostrog (cherkov-slavyancha)
Tarjimalar tarixi madaniyatlar aloqasini ko‘rsatadi: Bibliyaning yunoncha, lotincha va slavyancha tarjimalari matnning turli xalqlarga tarqalishini ta’minlagan.
Sinfda faoliyat

Taqqoslash: Tripitaka, Bibliya va Qur’onning tuzilishi, asosiy tillari va tarjima tarixi bo‘yicha uch ustunli jadval tuzing (matn parchalarini keltirmasdan, faqat ma’lumotni yozing).

Mashq
1
Tripitaka nima va nega «Pali kanoni» deb ham ataladi?
2
Bibliyaning ikki qismi va ularning asosiy yozilgan tillarini ayting.
3
«Septuaginta» va «Vulgata» qaysi tillarga tarjimalar edi?
4
Nega bir xil matnni turli jamoalar turlicha talqin qilishi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAksiya e’loni va jamg‘armaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →