ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Dunyo dinlari tarixi

XX–XXI asrlarda tasavvuf

Darslar 14 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov, N. Ismatova. Dunyo dinlari tarixi, 11-sinf, 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
14

XX–XXI asrlarda tasavvuf

Darslik: 65–66-betlar
MaqsadTasavvuf va tariqatlarning mohiyati, mashhur namoyandalari va XX–XXI asrlardagi holatini bayon etish; Bahouddin Naqshband va naqshbandiya tariqatining asosiy tamoyillarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
tasavvuf · Sufism (tasawwuf)tariqat · Sufi order, pathmurshid · spiritual guidemurid · disciple
Tushuntirish

Tasavvuf – islomning ma’naviy-axloqiy va ruhiy tarbiyaga e’tibor beruvchi yo‘nalishi; uning tarixiy tashkiliy shakli – tariqatlar bo‘lib, ularda murshid (ustoz) va murid (shogird) munosabati asosiy o‘rin tutadi. Dastlabki davr namoyandalaridan biri Rabia al-Adaviyya (taxm. 714–801) Basra zohidlari orasida Xudoga sof muhabbatni ta’kidlagani bilan mashhur. Keyingi asrlarda Ahmad Yassaviy (vaf. 1166/67), Jaloliddin Rumiy (1207–1273), Abduxoliq G‘ijduvoniy kabi shayxlar atrofida tariqatlar shakllangan. Bahouddin Naqshband (1318–1389) Buxoro yaqinidagi Qasri Hinduvon (keyinchalik Qasri Orifon)da tug‘ilgan; u G‘ijduvoniy asos solgan «Xojagon» silsilasining sakkiz qoidasiga uch qoida qo‘shgan, uning nomi bilan naqshbandiya tariqati ataladi. U dehqonchilik va hunar bilan kun ko‘rgan; «Dil ba yoru, dast ba kor» (ko‘ngil Do‘stda, qo‘l ishda) hikmati mehnat va ma’naviyatni birga olib borishni ifodalaydi. XX–XXI asrlarda tasavvuf musulmon dunyosining ko‘p joylarida mavjud: Turkiyada tariqatlar faoliyati 1925-yilgi qonun bilan taqiqlangan va keyinchalik turli shakllarda qayta jonlangan; sobiq Sovet hududida ular diniy hayotning boshqa shakllari kabi cheklangan, 1991-yildan keyin tarixiy ziyoratgohlar ta’mirlanib, ilmiy tadqiqotlar kengaygan. Hozir naqshbandiya Janubiy va Janubi-Sharqiy Osiyoda, Turkiyada, Yevropa va Shimoliy Amerikada ham ma’lum; Rumiy asarlari esa ko‘plab tillarga tarjima qilingan va madaniy hayotda keng o‘qiladi. Dinshunoslar tasavvufni ham diniy hodisa, ham madaniy-adabiy meros sifatida o‘rganadi.

ShaxsYillari
Rabia al-Adaviyyataxm. 714–801
Ahmad Yassaviyvaf. 1166/67
Jaloliddin Rumiy1207–1273
Bahouddin Naqshband1318–1389
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yosh duradgor ustasi qo‘l ostida o‘rganmoqda: usta har bir qadamni ko‘rsatadi, shogird takrorlaydi, mehnat va o‘rganish birga boradi. Maktabdagi murabbiy-o‘quvchi munosabati ham shunga o‘xshaydi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Hunarmandchilik o‘qituvchilari bilimni usta-shogird tarzida o‘rgatadi, madaniy meros va turizm boshqaruvchilari tarixiy joylarni tanishtiradi, adabiyot tarjimonlari qadimiy she’riyatni boshqa tillarga o‘giradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ustoz (katta qarindosh, o‘qituvchi) o‘rgatgan biror ishni eslang va ular ko‘rsatgan dastlabki uch qadamni yozing.

Namunalar
Buxoro yaqinidagi Naqshband majmuasi tarixiy ziyoratgoh va tadqiqot ob’yekti sifatida ham muhim; u turizm va ilmiy ishlar uchun e’tibor markazi.
Rumiyning she’rlari ko‘plab tillarga tarjima qilingan va konsert, kitob va festivallarda ishlatiladi: bu tasavvuf merosining madaniy ta’siriga misol, har qanday diniy amaliyotga qatnashishni talab qilmaydi.
Sinfda faoliyat

Tadqiqot: Rabia al-Adaviyya, Ahmad Yassaviy, Rumiy va Bahouddin Naqshbandning yashagan davri, joyi va mashhur g‘oyasi bo‘yicha jadval tuzing; manbalarni ko‘rsating (matnlarni ko‘chirmasdan).

Mashq
1
Tasavvufda murshid va murid kim?
2
Bahouddin Naqshband qachon yashagan va uning mashhur hikmati nima?
3
Nega 1925-yilgi qonun Turkiyada tariqatlar tarixini o‘rganishda muhim burilish sanaladi?
4
Nima uchun tasavvufni diniy hodisa va madaniy meros sifatida o‘rganish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMalikaning motivatsion xatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →