Din, kino va badiiy adabiyot
Kino matn, tasvir va ovozni birlashtirgani uchun ma’lumotni tez va ta’sirchan yetkazadi; darslikka ko‘ra, u ma’lumot berish bilan birga tarbiyalash, dunyoqarash va qarashlarni shakllantirish vazifasini ham bajaradi. Diniy mavzu kino va adabiyotda juda qadimdan bor: Dantening «Ilohiy komediya»si (XIV asr boshi), Mir Alisher Navoiyning tasavvufiy ramziy «Lison ut-tayr» dostoni (1499-yil atrofi), Jaloliddin Rumiyning «Masnaviy»si, Jon Miltonning «Yo‘qotilgan jannat» (1667) asari adabiyotdan, «Gandi» (1982) yoki «Ben-Gur» (1959) kabi filmlar kinodan misol. Darslik ayrim film va multfilmlarda zo‘ravonlik, qo‘rqinchli sahnalar yoki milliy qadriyatlarga mos kelmaydigan g‘oyalar uchrashi mumkinligini ta’kidlaydi va bolalar uchun kontentni tanlashda ota-onalar e’tibori zarurligini aytadi; shu maqsadda O‘zbekistonda bolalarni sog‘lom rivojlanishiga zarar yetkazuvchi axborotdan himoya qilish to‘g‘risidagi qonun (2017) va yosh toifalari bo‘yicha belgilar mavjud. Bu yerda «mafkuraviy immunitet» deganda odam ko‘rgan va o‘qiganini tanqidiy baholay olish, manipulyatsiyaga berilmaslik qobiliyati tushuniladi. Dinshunos film yoki kitobni diniy mavzuda baholaganda faktlarning to‘g‘riligini, ommaviy ta’sirni va mualliflarning maqsadini alohida tahlil qiladi, ammo muayyan din va uning izdoshlariga nisbatan kamsituvchi umumlashtirishlardan qochadi. Sovet davrida adabiyot va kino davlat siyosatiga bo‘ysundirilgani, ateistik targ‘ibot olib borilgani ham tarixiy fakt sifatida eslanadi.
| Nomi | Muallif yoki tur | Sana |
|---|---|---|
| Ilohiy komediya | Dante | XIV asr boshi |
| Lison ut-tayr | Alisher Navoiy | 1499 atrofi |
| Masnaviy | Jaloliddin Rumiy | — |
| Yo‘qotilgan jannat | Jon Milton | 1667 |
| Ben-Gur | film | 1959 |
| Gandi | film | 1982 |
Sinfda qisqa hayvonlar masalini o‘qib, har bir o‘quvchi uning ma’nosini o‘zicha gapirib berdi. Javoblar har xil chiqdi. Shunda bitta hikoya bir necha ma’no ko‘tarishi mumkinligini ko‘rishdi.
Adabiyot o‘qituvchilari matn ma’nolarini muhokama qiladi, kino tanqidchilari filmlarni tahlil qiladi, subtitr tarjimonlari dialoglarni boshqa tilga o‘giradi, kutubxonachilar bolalarga mos kitob tavsiya qiladi.
Biror masalni eslang yoki o‘qing va uning kimdir chiqarishi mumkin bo‘lgan ikki xil xulosasini yozing.
Tahlil: o‘zingiz bilgan bitta film yoki kitobni tanlang va yuqoridagi to‘rt savol bo‘yicha qisqacha tahlil yozing; asarning mazmuni haqida o‘z fikringiz emas, tahlil jarayonini ko‘rsating.