☰ Mundarija · Dunyo dinlari tarixi

Dunyo va O‘zbekistonning konfessional manzarasi

Darslar 23 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov, N. Ismatova. Dunyo dinlari tarixi, 11-sinf, 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
23

Dunyo va O‘zbekistonning konfessional manzarasi

Darslik: 104–111-betlar
MaqsadDunyodagi asosiy dinlar izdoshlari sonini manbaga ishora qilib va taxminiy tarzda bayon etish; O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan konfessiyalarni sanash; O‘zbekiston musulmonlari idorasining tarixi va tuzilishini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
konfessiyalararo munosabatlar · interconfessional relationspravoslavlik · Orthodoxymuftiy · mufti (head of the Muslim Board)diniy boshqarma · religious board
Tushuntirish

Dunyo aholisining diniy tarkibi haqida ma’lumotlar manbaga, yilga va hisoblash usuliga qarab farq qiladi; darslikdagi jadval 2010-yillarga oid eski hisob-kitoblarni beradi, shuning uchun yangiroq manbalar bilan taqqoslash kerak. Pew Research Center 2020-yil taxminlariga ko‘ra, xristianlar taxminan 2,3 mlrd, musulmonlar taxminan 2 mlrd, hindular taxminan 1,2 mlrd kishi, dinsiz yoki biror dinga mansubligini ko‘rsatmaganlar esa aholining taxminan to‘rtdan bir qismi; bu raqamlar aniq emas, yaqinlashtirilgan baho. Darslikka ko‘ra, O‘zbekistonda 2017-yil dekabr holatiga 16 konfessiya faoliyat yuritgan: islom (O‘zbekiston musulmonlari idorasi), pravoslavlik, katoliklik, lyuteranlik, arman-apostol cherkovi, bir qator protestant jamoalari, yahudiylik, bahoiylik, Krishnani anglash jamiyati va buddaviylik. «O‘zbekiston Bibliya jamiyati» diniy tashkilot bo‘lsa-da, alohida konfessiya maqomiga ega emas. Mustaqillik yillarida Toshkent, Samarqand, Navoiyda pravoslav ibodatxonalari, Toshkentda katolik cherkovi va buddaviy ibodatxona qayta barpo etilgani yoki ta’mirlangani aytiladi; tegishli ro‘yxat va tashkilotlar soni yangilanib turadi, rasmiy ma’lumotni Din ishlari bo‘yicha qo‘mitadan olish kerak. O‘zbekiston musulmonlari idorasi (O‘MI) tarixiy ildizi Toshkentda 1943-yil 20-oktabrda o‘tgan Qurultoy va O‘rta Osiyo hamda Qozog‘iston musulmonlari diniy boshqarmasi (SADUM)ga borib taqaladi; uning birinchi rahbari muftiy Eshon Boboxon (1856–1957) bo‘lgan. Darslikda O‘MI 1995-yil dekabrida tashkil etilgani, uning tarkibida masjidlar, o‘rta maxsus islom bilim yurtlari, Toshkent islom instituti, «Vaqf» xayriya jamg‘armasi va nashriyot borligi, 2018-yil 16-apreldagi Prezident Farmoniga ko‘ra Xalqaro islom akademiyasining muassislaridan biri bo‘lgani aytiladi; muftiy Ulamolar kengashi yig‘ilishida besh yilga saylanadi.

Namunalar
Aholining diniy tarkibini taqqoslashda manba va yilni ko‘rsatish shart: masalan, «Pew Research Center, 2020-yil bo‘yicha taxmin: xristianlar taxminan 2,3 mlrd» – bu aniq raqam emas, baho.
O‘zbekistonda tarixiy davrlar va diniy siyosatni taqqoslash: 1929-yilda RSFSRda «Diniy uyushmalar haqida» qaror diniy uyushmalar faoliyatini keskin cheklagan; 1943-yilda Toshkentda musulmonlar diniy boshqarmasi tuzilgan; 1991-yildan keyin diniy hayot erkinligi qonun bilan mustahkamlangan.
Sinfda faoliyat

Jadval: O‘zbekistonda faoliyat yuritgan konfessiyalardan beshtasini tanlab, har biri uchun nomi, qaysi dinga mansubligi va (ishonchli manbadan) bitta ibodat joyi nomini yozing; shaxsiy e’tiqod haqida yozish shart emas.

Mashq
1
Nega dunyo aholisining diniy tarkibi haqidagi raqamlar bir manbadan boshqasiga farq qiladi?
2
O‘zbekistonda qaysi konfessiyalar faoliyat yuritgan (darslikka ko‘ra, 2017)? Beshtasini ayting.
3
O‘zbekiston musulmonlari idorasining tarixiy ildizi qayerga va qachonga borib taqaladi?
4
«Bibliya jamiyati» nega konfessiya emas, lekin diniy tashkilot hisoblanadi?