Dunyo va O‘zbekistonning konfessional manzarasi
Dunyo aholisining diniy tarkibi haqida ma’lumotlar manbaga, yilga va hisoblash usuliga qarab farq qiladi; darslikdagi jadval 2010-yillarga oid eski hisob-kitoblarni beradi, shuning uchun yangiroq manbalar bilan taqqoslash kerak. Pew Research Center 2020-yil taxminlariga ko‘ra, xristianlar taxminan 2,3 mlrd, musulmonlar taxminan 2 mlrd, hindular taxminan 1,2 mlrd kishi, dinsiz yoki biror dinga mansubligini ko‘rsatmaganlar esa aholining taxminan to‘rtdan bir qismi; bu raqamlar aniq emas, yaqinlashtirilgan baho. Darslikka ko‘ra, O‘zbekistonda 2017-yil dekabr holatiga 16 konfessiya faoliyat yuritgan: islom (O‘zbekiston musulmonlari idorasi), pravoslavlik, katoliklik, lyuteranlik, arman-apostol cherkovi, bir qator protestant jamoalari, yahudiylik, bahoiylik, Krishnani anglash jamiyati va buddaviylik. «O‘zbekiston Bibliya jamiyati» diniy tashkilot bo‘lsa-da, alohida konfessiya maqomiga ega emas. Mustaqillik yillarida Toshkent, Samarqand, Navoiyda pravoslav ibodatxonalari, Toshkentda katolik cherkovi va buddaviy ibodatxona qayta barpo etilgani yoki ta’mirlangani aytiladi; tegishli ro‘yxat va tashkilotlar soni yangilanib turadi, rasmiy ma’lumotni Din ishlari bo‘yicha qo‘mitadan olish kerak. O‘zbekiston musulmonlari idorasi (O‘MI) tarixiy ildizi Toshkentda 1943-yil 20-oktabrda o‘tgan Qurultoy va O‘rta Osiyo hamda Qozog‘iston musulmonlari diniy boshqarmasi (SADUM)ga borib taqaladi; uning birinchi rahbari muftiy Eshon Boboxon (1856–1957) bo‘lgan. Darslikda O‘MI 1995-yil dekabrida tashkil etilgani, uning tarkibida masjidlar, o‘rta maxsus islom bilim yurtlari, Toshkent islom instituti, «Vaqf» xayriya jamg‘armasi va nashriyot borligi, 2018-yil 16-apreldagi Prezident Farmoniga ko‘ra Xalqaro islom akademiyasining muassislaridan biri bo‘lgani aytiladi; muftiy Ulamolar kengashi yig‘ilishida besh yilga saylanadi.
Ikki sinfdosh maktabdagi o‘quvchilar sonini sanadi: biri ro‘yxatdagilarni, boshqasi shu kuni kelganlarni. Sonlar farq qildi, shuning uchun har ikkisi raqam yoniga manba va sanani yozdi. Shunda farqning sababi tushunarli bo‘ldi.
Statistiklar ma’lumot qanday sanalganini ko‘rsatadi, jurnalistlar raqamlarning manbasini yozadi, aholi ro‘yxati va qayd xodimlari hisoblash usulini belgilaydi, tadqiqotchilar farq sabablarini izohlaydi.
Bitta javondagi kitoblarni sanang, do‘stingiz ham sanasin; farq chiqsa sababini toping va sana hamda usulni yozib qo‘ying.
| Guruh (Pew Research Center, 2020, taxminiy) | Soni |
|---|---|
| Xristianlar | taxminan 2,3 mlrd |
| Musulmonlar | taxminan 2 mlrd |
| Hindular | taxminan 1,2 mlrd |
| Dinsiz yoki mansubligini ko‘rsatmaganlar | taxminan to‘rtdan bir |
Jadval: O‘zbekistonda faoliyat yuritgan konfessiyalardan beshtasini tanlab, har biri uchun nomi, qaysi dinga mansubligi va (ishonchli manbadan) bitta ibodat joyi nomini yozing; shaxsiy e’tiqod haqida yozish shart emas.