ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Dunyo dinlari tarixi

Zardushtiylik Markaziy Osiyoda va bugun

Darslar 5 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov, N. Ismatova. Dunyo dinlari tarixi, 11-sinf, 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
5

Zardushtiylik Markaziy Osiyoda va bugun

Darslik: 30–31-betlar
MaqsadZardushtiylikning muqaddas manbasi Avesto va uning bugungi jamoalarini (parslar, eronlik zardushtiylar) tavsiflash; mintaqadagi zardushtiylik merosini ko‘rsatish.
Yangi so‘zlar
Avesto · AvestaGatlar · the Gathasavestoshunoslik · Avestan studiesparslar · Parsis
Tushuntirish

Zardushtiylik – Markaziy Osiyo va Eron hududida shakllangan eng qadimgi e’tiqodlardan biri; uning payg‘ambari Zardusht (Zaratushtra) yashagan davr haqida olimlar o‘rtasida kelishuv yo‘q (takliflar mil. avv. taxm. 1500–1000-yillardan to an’anaviy VI asrgacha). Muqaddas manba Avesto bir necha qismdan iborat: Yasna (uning ichida 17 ta «Gat» – Zardushtga nisbat beriladigan she’riy ilohiy madhlar), Visperad, Vendidod, Yashtlar va Xordeh Avesto. An’anaga ko‘ra, Avestoning katta qismi fath va vayronagarchiliklar tufayli yo‘qolgan; Beruniy ham «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» asarida Avestoning yo‘qolgan qismlari haqida yozgan. Avestoni o‘rganuvchi fan – avestoshunoslik; uning yirik markazlari bir qancha mamlakatlarda, jumladan, Hindiston, Eron, Rossiya va AQShda mavjud. Bugun zardushtiylar asosan Hindistonda (parslar, an’anaga ko‘ra VIII–X asrlarda Eronni tark etganlarning avlodlari, 2011-yilgi aholi ro‘yxatida taxminan 57 ming) va Eronda (2016-yilgi aholi ro‘yxatida taxminan 23 ming) yashaydi, dunyo bo‘yicha jami taxminan 100–200 ming deb baholanadi. Ularning ibodatxonalarida muqaddas olov saqlanadi; jamoalar orasida til, ibodat shakli va yil hisobi (taqvim) borasida farqlar bor, ayrim jamoalarda islohotchi qarashlar ham mavjud. 2001-yilda YUNESKO Avestoning 2700 yilligini nishonlagan, Urganchda Avestoga bag‘ishlangan yodgorlik o‘rnatilgan.

Yasna (ichida 17ta «Gat»)VisperadVendidodYashtlarXordeh AvestoAvesto
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchilar maktabning eski binosi tarixini tiklamoqchi edi, ammo ayrim hujjatlar yo‘qolgan edi. Ular bo‘shliqni suratlar va quruvchi daftaridagi yozuvlar bilan to‘ldirdi. Yozma va moddiy manbalar bir-birini to‘ldirdi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Arxeologlar topilmalardan o‘tmish haqida xulosa chiqaradi, filologlar qadimiy matnlarni o‘qiydi, arxivchilar va konservatorlar qo‘lyozmalarni saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfdagi bitta narsani tanlang: unga qarab nimani bilish mumkinligini (material, eskirish) va faqat hujjat aytishi mumkin bo‘lgan narsani yozing.

Namunalar
Gat – «Yasna»ning ichidagi qadimiy she’riy qism bo‘lib, olimlar uni Avestoning eng qadimiy qatlami deb hisoblaydi; ba’zi islohotchi zardushtiylar faqat Gatlarni asosiy manba sifatida tan olishni taklif qiladi.
Xorazm hududida qal’alar va ostodonlar (suyak saqlanadigan loy idishlar) qadimgi zardushtiylik an’analari haqida arxeologik dalil beradi; bu moddiy manbalar yozma manbalarni to‘ldiradi.
Sinfda faoliyat

Xarita bilan ishlash: Eron, Gujarot (Hindiston) va Xorazm joylashuvini kontur xaritada belgilang; zardushtiylik tarixida har birining o‘rnini bir jumla bilan yozing.

Mashq
1
Avestoning asosiy qismlarini sanang.
2
Parslar kimlar va ular qaysi mamlakatda yashaydi?
3
Nima uchun Zardusht yashagan davr aniq aytilmaydi?
4
Zardushtiylikka oid arxeologik topilmalar yozma manbalarni qanday to‘ldiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMaktab tomidagi quyosh paneliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →