Zardushtiylik Markaziy Osiyoda va bugun
Zardushtiylik – Markaziy Osiyo va Eron hududida shakllangan eng qadimgi e’tiqodlardan biri; uning payg‘ambari Zardusht (Zaratushtra) yashagan davr haqida olimlar o‘rtasida kelishuv yo‘q (takliflar mil. avv. taxm. 1500–1000-yillardan to an’anaviy VI asrgacha). Muqaddas manba Avesto bir necha qismdan iborat: Yasna (uning ichida 17 ta «Gat» – Zardushtga nisbat beriladigan she’riy ilohiy madhlar), Visperad, Vendidod, Yashtlar va Xordeh Avesto. An’anaga ko‘ra, Avestoning katta qismi fath va vayronagarchiliklar tufayli yo‘qolgan; Beruniy ham «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» asarida Avestoning yo‘qolgan qismlari haqida yozgan. Avestoni o‘rganuvchi fan – avestoshunoslik; uning yirik markazlari bir qancha mamlakatlarda, jumladan, Hindiston, Eron, Rossiya va AQShda mavjud. Bugun zardushtiylar asosan Hindistonda (parslar, an’anaga ko‘ra VIII–X asrlarda Eronni tark etganlarning avlodlari, 2011-yilgi aholi ro‘yxatida taxminan 57 ming) va Eronda (2016-yilgi aholi ro‘yxatida taxminan 23 ming) yashaydi, dunyo bo‘yicha jami taxminan 100–200 ming deb baholanadi. Ularning ibodatxonalarida muqaddas olov saqlanadi; jamoalar orasida til, ibodat shakli va yil hisobi (taqvim) borasida farqlar bor, ayrim jamoalarda islohotchi qarashlar ham mavjud. 2001-yilda YUNESKO Avestoning 2700 yilligini nishonlagan, Urganchda Avestoga bag‘ishlangan yodgorlik o‘rnatilgan.
O‘quvchilar maktabning eski binosi tarixini tiklamoqchi edi, ammo ayrim hujjatlar yo‘qolgan edi. Ular bo‘shliqni suratlar va quruvchi daftaridagi yozuvlar bilan to‘ldirdi. Yozma va moddiy manbalar bir-birini to‘ldirdi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)
Arxeologlar topilmalardan o‘tmish haqida xulosa chiqaradi, filologlar qadimiy matnlarni o‘qiydi, arxivchilar va konservatorlar qo‘lyozmalarni saqlaydi.
Sinfdagi bitta narsani tanlang: unga qarab nimani bilish mumkinligini (material, eskirish) va faqat hujjat aytishi mumkin bo‘lgan narsani yozing.
Xarita bilan ishlash: Eron, Gujarot (Hindiston) va Xorazm joylashuvini kontur xaritada belgilang; zardushtiylik tarixida har birining o‘rnini bir jumla bilan yozing.