Din va madaniyat

Madaniyat umumiy tizim sifatida ikki katta sohaga bo‘linadi: moddiy madaniyat (binolar, asboblar, kitoblar kabi narsalar) va ma’naviy madaniyat (qadriyatlar, urf-odatlar, adabiyot, falsafa, axloq). Din ikkala sohaga ta’sir qilgan: ibodatxonalar, madrasalar, qo‘lyozmalar moddiy meros bo‘lsa, axloqiy qoidalar, bayramlar va diniy g‘oyalar ma’naviy merosdir. Tarixda diniy ehtiyojlar yozuv va kitob tarqalishiga turtki bo‘lgan: masalan, Xitoyda 868-yilda bosilgan buddaviy «Olmos sutrasi» sanasi aniq ma’lum eng qadimgi bosma kitoblardan biri hisoblanadi, Yevropada esa Gutenberg 1450-yillarda bosma uskuna yordamida chop etgan eng mashhur kitob Bibliya bo‘lgan. Me’morchilikda Samarqanddagi madrasalar, Kambodjadagi Angkor Vat, Istanbuldagi Ayasofiya va Hindistonning ibodatxonalari dinning san’atga ta’siriga misol bo‘ladi. Dinshunoslar ta’kidlaganidek, din madaniyatning bir qismini rag‘batlantirgan, boshqa qismlarini esa cheklagan yoki rad etgan bo‘lishi mumkin, shuning uchun uning ta’siri tarixiy davr va joyga qarab turlicha baholanadi. Hozir ham din ma’naviy va ilmiy merosni nasldan naslga o‘tkazishda ishtirok etadi, buni dunyoviy muzeylar, universitetlar va yodgorliklarni muhofaza qilish ishlari bilan birga ko‘rish kerak.