Dinshunoslik: tarixi va asosiy sohalari
Dinshunoslik – dinlarni e’tiqod nuqtayi nazaridan emas, ilmiy va xolis usullar bilan o‘rganuvchi fan; «Dunyo dinlari tarixi» uning bir sohasi. Dinlar haqidagi dastlabki yozma ma’lumotlar antik mualliflarda uchraydi, masalan, Gerodot (mil. avv. V asr) o‘zi tasvirlagan xalqlarning e’tiqodlarini ham yozgan. O‘rta asr islom dunyosida Abu Rayhon Beruniy («Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar», «Hindiston»), Ibn Nadim («Al-Fihrist», 987-yil) kabi mualliflar turli xalqlarning e’tiqodlari haqida batafsil yozgan. Yevropada XIX asrda Maks Myuller (1823–1900) Oksfordda ma’ruzalar o‘qib, dinlarni qiyosiy o‘rganishni ilmiy fan sifatida shakllantirishga hissa qo‘shgan. Sovet davrida bu soha «ilmiy ateizm» nomi ostida, dinga tanqidiy baho berish yo‘nalishida o‘qitilgan; mustaqillikdan keyin u xolis ilmiy yondashuvga qaytarildi, 1999-yilda Toshkent islom universiteti ochildi, 2018-yil 16-aprel Farmoni bilan esa O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi tashkil etildi. Sotsiologiya din bilan jamiyat munosabatini, psixologiya shaxsning diniy tajribasini, falsafa Xudo, vahiy, yaratilish kabi umumiy masalalarni, fenomenologiya ibodat, marosim va ramzlar kabi ko‘rinadigan jihatlarni, din tarixi esa dinlarning paydo bo‘lishi va rivojlanish bosqichlarini o‘rganadi.
Bir o‘quvchi maktab bayrami haqida hisobot yozdi: nima bo‘ladi, kimlar qatnashadi, qachon o‘tadi. U «to‘g‘ri» yoki «noto‘g‘ri» degan baho qo‘shmadi. Hisobot hamma o‘quvchi uchun foydali bo‘ldi.
Muzey xodimlari va etnograflar urf-odat va marosimlarni tavsiflaydi, sotsiologlar so‘rovnoma o‘tkazib natijalarni tahlil qiladi, kutubxonachilar qadimiy qo‘lyozmalarni toifalarga ajratadi.
Maktabdagi biror kundalik tartibni begona kuzatuvchi kabi tasvirlang: nima, kim, qachon, nima uchun muhim deyiladi; baho bermang.
Quyidagi mavzularni dinshunoslikning mos sohasiga bog‘lang: (a) diniy jamoalar va oila, (b) Xudoning mavjudligi haqidagi dalillar, (c) ibodat joylarining shakli, (d) muqaddas kitobning qadimgi nusxalari. Javoblaringizni sinfda asoslab bering.