Islom madaniyati poytaxtlari va Islom sivilizatsiyasi markazi
ISESCO (2020-yildan rasmiy qisqartmasi ICESCO) – Islom hamkorlik tashkiloti (IHT) tizimidagi ta’lim, fan va madaniyat bo‘yicha xalqaro tashkilot. Tashkilot 2005-yildan boshlab har yili a’zo davlatlarning bir nechta shahrini (odatda arab, Osiyo va Afrika mintaqalaridan bittadan) «Islom madaniyati poytaxti» deb e’lon qiladi; dastlab unvonni Makka olgan, Toshkent esa bu unvonga 2007-yilda sazovor bo‘lgan. Dasturdan maqsad – madaniy aloqalarni rivojlantirish, tarixiy-me’moriy va ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish va tiklash, shuningdek, dinlararo hamda sivilizatsiyalararo muloqotni kuchaytirish. Shaharni tanlashda qadimiy yodgorliklar, ilmiy-tadqiqot va qo‘lyozmalar markazlari, madaniy tadbirlar va shahar tarixiga oid hujjatlarning mavjudligi hisobga olinadi. Toshkent bo‘yicha darslik o‘rta asr olimlari – Abu Bakr Qaffol Shoshiy (904–976) va boshqalarni eslatadi va Hazrati Imom majmuasi qayta ta’mirlanganini ko‘rsatadi. 2017-yil 23-iyundagi Prezident qaroriga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzurida Islom sivilizatsiyasi markazi tashkil etilgan; uning vazifalari – hududimizdan chiqqan olim va mutafakkirlar merosini ilmiy asosda o‘rganish, kutubxona, arxiv va muzey fondlarini tuzish, xalqaro hamkorlik va muloqotni rivojlantirish. Dars davomida «ilk universitetlar» sifatida Qarovin (Fes, 859-yil asos solingan) va al-Azhar (Qohira, 970-yillar), Bog‘doddagi «Bayt ul-hikma» (IX asr boshi) va Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi (XI asr boshi) tilga olinadi.
| Maqsad | Madaniy aloqalarni rivojlantirish; Merosni o‘rganish va tiklash; Dinlararo va sivilizatsiyalararo muloqot |
|---|---|
| Shaharni tanlash | Qadimiy yodgorliklar; Ilmiy markazlar va qo‘lyozmalar; Madaniy tadbirlar; Shahar tarixiga oid hujjatlar |
Maktab kutubxonasi mahalla uchun kitob olib o‘qiladigan, suhbatlar va ko‘rgazmalar o‘tkaziladigan joyga aylandi. Shunda u bilim markazi bo‘lib qoldi, uning atrofida odamlar to‘plana boshladi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)
Kutubxonachilar va arxivchilar bilim markazlarini yuritadi, universitet ma’murlari tadqiqot ishlarini tashkil qiladi, madaniy dasturlar tashkilotchilari ko‘rgazma va konferensiyalarni o‘tkazadi.
Kutubxonachi yoki o‘qituvchidan maktabda qaysi eski kitob yoki hujjat saqlanishini va nima uchun saqlanishini so‘rang, javobni yozib oling.
| Sana | Muassasa |
|---|---|
| IX asr boshi | Bayt ul-hikma |
| 859 | Qarovin (Fes) |
| 970-yillar | al-Azhar (Qohira) |
| XI asr boshi | Ma’mun akademiyasi |
Mini-loyiha: ISESCO mezonlari (yodgorliklar, ilmiy markazlar, qo‘lyozmalar, madaniy tadbirlar, tarixiy ma’lumot) bo‘yicha o‘z viloyatingiz yoki shahringiz uchun «ma’lumot varaqasi» tuzing va har bir mezonga bittadan dalil keltiring.