Islom madaniyati poytaxtlari va Islom sivilizatsiyasi markazi
Darslar 17 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov, N. Ismatova. Dunyo dinlari tarixi, 11-sinf, 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
17
Islom madaniyati poytaxtlari va Islom sivilizatsiyasi markazi
Darslik: 73–82-betlar
MaqsadISESCO «Islom madaniyati poytaxti» dasturining maqsadi va mezonlarini aytib berish; Toshkent bu unvonga ega bo‘lganini va O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining vazifalarini bayon etish; ilk islom ta’lim dargohlarini kuzatish.
Yangi so‘zlar
ISESCO · Islamic World Educational, Scientific and Cultural OrganizationIslom madaniyati poytaxti · Capital of Islamic Culturesivilizatsiya · civilisationqo‘lyozma · manuscript
Tushuntirish
ISESCO (2020-yildan rasmiy qisqartmasi ICESCO) – Islom hamkorlik tashkiloti (IHT) tizimidagi ta’lim, fan va madaniyat bo‘yicha xalqaro tashkilot. Tashkilot 2005-yildan boshlab har yili a’zo davlatlarning bir nechta shahrini (odatda arab, Osiyo va Afrika mintaqalaridan bittadan) «Islom madaniyati poytaxti» deb e’lon qiladi; dastlab unvonni Makka olgan, Toshkent esa bu unvonga 2007-yilda sazovor bo‘lgan. Dasturdan maqsad – madaniy aloqalarni rivojlantirish, tarixiy-me’moriy va ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish va tiklash, shuningdek, dinlararo hamda sivilizatsiyalararo muloqotni kuchaytirish. Shaharni tanlashda qadimiy yodgorliklar, ilmiy-tadqiqot va qo‘lyozmalar markazlari, madaniy tadbirlar va shahar tarixiga oid hujjatlarning mavjudligi hisobga olinadi. Toshkent bo‘yicha darslik o‘rta asr olimlari – Abu Bakr Qaffol Shoshiy (904–976) va boshqalarni eslatadi va Hazrati Imom majmuasi qayta ta’mirlanganini ko‘rsatadi. 2017-yil 23-iyundagi Prezident qaroriga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzurida Islom sivilizatsiyasi markazi tashkil etilgan; uning vazifalari – hududimizdan chiqqan olim va mutafakkirlar merosini ilmiy asosda o‘rganish, kutubxona, arxiv va muzey fondlarini tuzish, xalqaro hamkorlik va muloqotni rivojlantirish. Dars davomida «ilk universitetlar» sifatida Qarovin (Fes, 859-yil asos solingan) va al-Azhar (Qohira, 970-yillar), Bog‘doddagi «Bayt ul-hikma» (IX asr boshi) va Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi (XI asr boshi) tilga olinadi.
Namunalar
Toshkent 2007-yilda «Islom madaniyati poytaxti» unvonini olgani sababli Hazrati Imom majmuasi qayta qurildi va shu majmua tarkibiga Toshkent islom instituti ham joylashdi.
Qarovin (Fes, Marokash) tarixiy manbalarda 859-yilda Fotima al-Fihriy tomonidan asos solingan, deb ko‘rsatiladi; al-Azhar esa 970-yillarda Qohirada qurilgan va bugun ham faoliyat yuritayotgan ta’lim muassasalaridan biri.
Sinfda faoliyat
Mini-loyiha: ISESCO mezonlari (yodgorliklar, ilmiy markazlar, qo‘lyozmalar, madaniy tadbirlar, tarixiy ma’lumot) bo‘yicha o‘z viloyatingiz yoki shahringiz uchun «ma’lumot varaqasi» tuzing va har bir mezonga bittadan dalil keltiring.
Mashq
1
ISESCO nima va «Islom madaniyati poytaxti» dasturining maqsadi nima?
ISESCO – IHT tizimidagi ta’lim, fan va madaniyat tashkiloti; dasturdan maqsad – madaniy aloqalar, merosni o‘rganish va tiklash hamda muloqotni kuchaytirish.
2
Toshkent qaysi yili «Islom madaniyati poytaxti» deb e’lon qilingan va dastlabki unvonni qaysi shahar olgan?
Toshkent – 2007-yilda; birinchi unvonni 2005-yilda Makka olgan.
3
Islom sivilizatsiyasi markazi qaysi hujjat asosida va qaysi organ huzurida tashkil etilgan, vazifalari qanday?
2017-yil 23-iyundagi Prezident qaroriga ko‘ra Vazirlar Mahkamasi huzurida; merosni ilmiy o‘rganish, kutubxona, arxiv va muzey fondlari, xalqaro hamkorlik.
4
Nega qadimiy universitetlar va akademiyalar madaniyat tarixida muhim, va ularni «diniy» yoki «dunyoviy» deb bir so‘z bilan atash nega qiyin?
Ular bilim, tarjima va ilmiy tadqiqot markazlari bo‘lgan; diniy fanlar bilan birga tibbiyot, astronomiya, matematika ham o‘qitilgan, shu sababli ularning vazifasi aralash edi.