An’ana, odat va marosim
An’ana avloddan avlodga o‘tadigan ijtimoiy-madaniy tajriba; urf-odat – kishilar turmushiga singib, takrorlanib turadigan, ko‘pchilik qabul qilgan xulq-atvor qoidalari; marosim esa hayotdagi muhim voqea (tug‘ilish, nikoh, vidolashuv) munosabati bilan umum qabul qilingan tartibda, jamoa ishtirokida o‘tadigan tadbir. Bu uch tushuncha bir-biri bilan bog‘liq: an’ana tarkibiga urf-odat, urf-odat tarkibiga marosim kirishi mumkin. Darslikka ko‘ra, diniy marosimlar vaqt o‘tib milliy urf-odatga aylanishi mumkin, bu jarayon transformatsiya deyiladi; masalan, Rojdestvo xristian xalqlarida, Xoli hindlar orasida milliy bayram tusini olgan. Turli dinlarda hayot bosqichlari va yillik bayramlar bilan bog‘liq marosimlar mavjud: katolik va pravoslav xristianlikda «yetti muqaddas marosim» (sakramentlar: suvga cho‘mdirish, miro moyi surtish (tasdiqlash), evxaristiya, tavba, bemorni moylash, ruhoniylik, nikoh); islomda aqiqa, nikoh, janoza, ro‘za va qurbon hayitlari; yahudiylikda shanba, tug‘ilish, balog‘atga yetish, nikoh va dafn marosimlari. Navro‘z kabi an’anaviy bayram esa asosan xalq taqvimi va dehqonchilik hayotiga bog‘liq bo‘lib, bugun turli dinga mansub kishilar ham, dinga e’tiqod qilmaydiganlar ham nishonlaydi (zardushtiylik kabi ayrim an’analarda u diniy ahamiyatga ham ega). Dinshunos marosimlarni baholamaydi, balki ularning vazifasi (jamoani birlashtirish, hayot bosqichlarini belgilash) va tarixiy rivojini tavsiflaydi.
| Tushuncha | Ma’nosi |
|---|---|
| An’ana | Avloddan avlodga o‘tadigan ijtimoiy-madaniy tajriba |
| Urf-odat | Turmushga singib, takrorlanib turadigan, ko‘pchilik qabul qilgan xulq-atvor qoidalari |
| Marosim | Hayotdagi muhim voqea munosabati bilan umum qabul qilingan tartibda, jamoa ishtirokida o‘tadigan tadbir |
Sinf har dushanba bir xil kichik salomlashuv o‘ylab topdi. Bir semestrdan keyin u odatga aylandi va yangi kelgan o‘quvchi ham shuni kutadigan bo‘ldi. Shunday qilib, an’ana qanday tug‘ilishi ko‘rindi.
Etnograflar marosim va bayramlarni yozib oladi, tadbir tashkilotchilari bayram tartibini tuzadi, muzey xodimlari an’analarni hujjatlashtiradi, sotsiologlar an’analar jamoani qanday birlashtirishini o‘rganadi.
Sinf yoki do‘stlar uchun takrorlash oson bo‘lgan kichik odat o‘ylab toping va uni yangi kelganga qanday tushuntirishingizni yozing.
Jadval: «An’ana», «urf-odat», «marosim» ustunlari bo‘yicha xalqingizdagi uchta oilaviy yoki jamoaviy tadbirni (bayram, to‘y, bitiruv kechasi va h.k.) ajrating va har biri uchun uchta tushunchaning qaysi biriga mos kelishini izohlang; shaxsiy e’tiqodga doir ma’lumot yozish shart emas.