Axborot tarmoqlari, internet va din
Axborot – inson qabul qiladigan signal va ma’lumotlar majmui; internet va messenjerlar uni juda tez va chegarasiz tarqatadi. Darslik «axborotlar urushi»ni axborot vositalaridan g‘arazli maqsadda foydalanib, aholi ongiga ta’sir o‘tkazish orqali siyosiy yoki iqtisodiy ustunlikka erishishga urinish deb ta’riflaydi; bu atamani 1976-yilda fizik Tomas Ron qo‘llagan deb ko‘rsatiladi. Darslikka ko‘ra, ba’zi ekstremistik guruhlar internet va messenjerlardan targ‘ibot va yangi tarafdorlar jalb qilish uchun foydalanadi; bu yerda qisqa va faktik izoh yetarli: bunday targ‘ibot odatda shaxsni yaqinlaridan ajratish, oddiy «dushman» obrazini yaratish, shoshiltirish va sir saqlashga undash kabi belgilarga ega, ular haqida bilish himoya vositasi hisoblanadi. O‘zbekistonda diniy mazmundagi materiallarni tayyorlash, olib kirish va tarqatish davlat dinshunoslik ekspertizasidan o‘tkazish tartibiga bog‘langan: dastlab bu 2014-yil 20-yanvardagi Vazirlar Mahkamasi qarori bilan tasdiqlangan nizomlarda belgilangan, bugungi tartib esa «Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida»gi Qonun (2021-yilgi tahrir) va unga mos hujjatlarga tayanadi. Amaliy xulosa: axborotni baholashda manba kimligini, muallifning maqsadini, boshqa mustaqil manbalar tasdig‘ini va yangilik sanasini tekshirish kerak; shubhali videolar va xabarlarni ko‘paytirmaslik va ishonchsiz xabarni ota-ona, ustoz yoki mas’ul organga bildirish tavsiya etiladi.
Bir o‘quvchi o‘z mahallasi o‘tmishi haqidagi savolga javob izlab, maktab ensiklopediyasini, muzey varaqasini va keksa qo‘shnining esdaliklarini solishtirdi. Uch manba kelishgan joyga ko‘proq ishondi, farq qilgan joyni alohida yozib qo‘ydi.
Kutubxonachilar manbalarni topishga yordam beradi, faktlarni tekshiruvchilar da’volarni mustaqil manbalar bilan solishtiradi, muharrirlar va axborot savodxonligi o‘qituvchilari tekshirish usullarini o‘rgatadi.
Mahallangiz o‘tmishi haqidagi oddiy savolga ikkita mustaqil manba toping va ular qayerda kelishganini yozing.
Amaliy mashq: ijtimoiy tarmoqdagi bitta yangilik sarlavhasini (diniy bo‘lmagan, masalan, ob-havo yoki sport haqida) tanlab, manba, muallif, sana va tasdiqlovchi ikkinchi manbani tekshirish bo‘yicha jadval to‘ldiring.