Darslar 1 · 1 ta dars · Z. Islomov, D. Rahimjonov, J. Najmiddinov, N. Ismatova. Dunyo dinlari tarixi, 11-sinf, 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
1
O‘zbekistonda xavfsizlik va barqarorlik muhiti
Darslik: 4–9-betlar
MaqsadXavfsizlik va barqarorlik tushunchalarini, ularning millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik bilan bog‘liqligini tushuntirish; O‘zbekistonning ko‘p millatli va ko‘p konfessiyali tarkibini bayon etish.
Yangi so‘zlar
xavfsizlik · securitybarqarorlik · stabilitymillatlararo totuvlik · inter-ethnic harmonyshovinizm · chauvinism (belief in the superiority of one’s own group)
Tushuntirish
Xavfsizlik faqat qurolli kuchlar va mudofaa xarajatlari bilan ta’minlanmaydi: u iqtisodiy, ijtimoiy, axborot va madaniy jihatlarni ham o‘z ichiga oladi. Jamiyatda barqarorlik qonun ustuvorligi, tinch muloqot va turli guruhlarning o‘zaro hurmati bilan mustahkamlanadi. Mamlakatimiz aholisi 130 dan ziyod millat va elatdan iborat; bu odamlarning tillari ham, e’tiqodi ham turlicha, ayrimlari esa hech qaysi dinga e’tiqod qilmaydi. Ta’lim faqat o‘zbek tilida emas: maktablarda qoraqalpoq, rus, qozoq, qirg‘iz, tojik va turkman tillarida ham o‘qitiladi. Konstitutsiya mamlakatda yashovchi barcha millatlarning til, urf-odat va an’analari hurmat qilinishini kafolatlaydi. 1992-yil 13-yanvarda Respublika baynalmilal madaniyat markazi tashkil etilgan, 2017-yilda u Millatlararo munosabatlar va xorijiy mamlakatlar bilan do‘stlik aloqalari qo‘mitasi sifatida qayta tuzilgan. Tarix shuni ko‘rsatadiki, bir guruhning ustunligi g‘oyasi (shovinizm, irqchilik, fashizm) jamiyatlarga katta zarar yetkazgan; 2017–2021-yillarga mo‘ljallangan Harakatlar strategiyasining beshinchi yo‘nalishida ham xavfsizlik, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik masalalari alohida qayd etilgan; uning o‘rnini 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi egalladi.
Namunalar
Bir mahallada o‘zbek, rus, tatar va koreys oilalari qo‘shni yashaydi; ular o‘z bayramlarida bir-birini mehmon qiladi va hamma uchun umumiy tartib-qoidalarga amal qiladi. Bu millatlararo totuvlikning kundalik ko‘rinishi.
Qo‘shni mamlakatdagi qurolli nizo qochqinlar oqimiga va chegara xavfsizligi muammolariga sabab bo‘lishi mumkin. Bu xavfsizlik faqat o‘z hududidagi vaziyatga bog‘liq emasligini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat
Munozara: «Xavfsizlik» so‘zining kamida beshta ma’nosini (harbiy, iqtisodiy, axborot, ekologik, ijtimoiy) jadvalga yozing va har biriga bittadan misol keltiring. Ro‘yxatni sinfdoshingiz bilan solishtiring.
Mashq
1
Xavfsizlik nima uchun faqat qurol-yarog‘ bilan ta’minlanmaydi?
Chunki unga iqtisodiy, ijtimoiy, axborot va madaniy omillar ham ta’sir qiladi; ichki totuvlik bo‘lmasa, kuchli armiya ham barqarorlikni kafolatlay olmaydi.
2
O‘zbekistonda nechtadan ortiq millat va elat vakili yashaydi va bu davlat siyosatiga qanday ta’sir qiladi?
130 dan ortiq; shuning uchun davlat tillar, urf-odatlar va ta’lim sohasida barcha millatlar huquqini hurmat qilishni ta’minlaydi.
3
Shovinizm nima va u jamiyat uchun nega xavfli?
Bu o‘z guruhini boshqalardan ustun qo‘yish g‘oyasi; u adovat va nizolarni keltirib chiqarib, birgalikda yashash asoslarini buzadi.
4
Ko‘p tilli ta’lim tizimi millatlararo totuvlikka qanday xizmat qiladi? Sababini tushuntiring.
Har bir millat farzandlari ona tilida ta’lim olishi mumkin bo‘lgani uchun ular o‘zlarini jamiyatning teng a’zosi his qiladi, bu esa ishonchni mustahkamlaydi.