Radif, tuyuq va tajnis

Tuyuq – sof turkiy lirik janr: u arabiy va forsiy adabiyotda yo‘q. U turkiy xalqlar og‘zaki ijodi ta’sirida shakllangan, keyin yozma adabiyotda qoidalari qat’iylashgan. Tuyuqning to‘rt sharti bor: u albatta to‘rt misradan iborat bo‘lishi; ruboiydagi kabi aaaa yoki aaba tarzida qofiyalanishi; ramali musaddasi mahzuf (yoki maqsur) deb ataluvchi vaznda, ya’ni ritm tartibida bo‘lishi; qofiyadagi so‘zlar tajnisli bo‘lishi. Dastlab faqat dastlabki uchta shart bo‘lgan, to‘rtinchisi keyinroq paydo bo‘lgan va shundan so‘ng tuyuqni tajnissiz tasavvur qilib bo‘lmay qolgan. Tajnis – shakli bir xil, ma’nosi har xil so‘zlarni qo‘llash. Lekin u oddiy omonim emas: omonimlar tilda mustahkamlangan shakldosh so‘zlar bo‘lsa, shoir tajnis uchun bir martalik, original shakldoshlik ham yarata oladi, masalan «ul Oy», «ul joy» va «uloy». Tajnis qofiyaga olinganda, ma’nosi har xil bo‘lgani uchun so‘zlarning takrori qofiya o‘rnini bosadi.