☰ Mundarija · Adabiyot

Xudoyberdi To‘xtaboyev va «Sariq devni minib»

Darslar 6–7 · 2 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
7

«Sariq devni minib» romani

Darslik: 1-qism, 56–81-betlar
Maqsad«Sariq devni minib» romanining mazmuni, qahramonlari va g‘oyasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
roman · novelfolbin · fortune-tellerhajv · humour, satiresaboq · lesson
Tushuntirish

Romanning bosh qahramoni — oltinchi sinf o‘quvchisi Hoshimjon. U oq jundan to‘qilgan sehrli do‘ppi topib oladi va uning yordamida ko‘rinmas bo‘lib, kimlarning nima qilayotganini kuzatadi. Shu tariqa u yolg‘onchi folbin Soraxon va uning o‘g‘li Mirobiddinxo‘janing aldovlarini fosh qiladi. Biroq Hoshimjon sehrdan yomon maqsadda ham foydalanadi: o‘qituvchilarning daftariga qarab, bilimsiz bo‘lsa ham yaxshi baho olishga urinadi va oxiri maktabni tashlab ketadi. U turli kasblarni sinab ko‘radi (masalan, agronom bo‘lmoqchi bo‘ladi), lekin bilimi yo‘qligidan har joyda kulgili xatolarga yo‘l qo‘yadi. Asar kulgi orqali o‘quvchiga shuni uqtiradi: sehr yoki aldov bilan emas, faqat bilim va mehnat bilan hayotda o‘z o‘rningni topasan. Yozuvchi hajv va hazil usulidan foydalanadi, shu sababli kitob qiziqarli va ibratli.

Namunalar
Misol — g‘oya: «Bilimsiz odam har qanday kasbda xato qiladi». Agronom bo‘lmoqchi bo‘lgan Hoshimjon o‘g‘it bo‘lmish kompostni ichimlik — kompot deb o‘ylab, dehqonlarga ma’ruza qiladi va sharmanda bo‘ladi.
Misol — qarama-qarshilik: folbin Soraxon odamlarni aldab pul topadi, Hoshimjon esa uni fosh qiladi. Yolg‘on va haqiqat to‘qnashadi.
Sinfda faoliyat

«Sehrli do‘ppi sinovi»: sinf muhokama qiladi — agar sizda ko‘rinmas qiladigan do‘ppi bo‘lsa, uni qanday yaxshi ishga ishlatardingiz? Hoshimjondan farqi nimada?

Mashq
1
Hoshimjon qanday sehrli buyum topadi?
2
Hoshimjon qaysi yolg‘onchilarni fosh qiladi?
3
Nima uchun Hoshimjon maktabni tashlab ketishi xato bo‘ldi?
4
Roman g‘oyasini bitta jumlada ifodalang.