☰ Mundarija · Adabiyot

«Mahbub ul-qulub» asari haqida

Darslar 28 · 1 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
28

«Mahbub ul-qulub» asari haqida

Darslik: 2-qism, 32, 43–46-betlar
Maqsad«Mahbub ul-qulub» asarining yaratilishi, tuzilishi va maqsadini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
pand-nasihat · advice and moral instructionpandnoma · book of advicetanbih · tanbih (short chapter-admonition)fazilat · virtue
Tushuntirish

«Mahbub ul-qulub» («Ko‘ngillarning sevgani») Alisher Navoiyning umrining oxirida, 1500-yilda yaratilgan nasriy asaridir. U axloqiy-falsafiy pandnoma yoki nasihatnoma deb ataladi. Navoiygacha bunday asarlar turkiy va fors-tojik adabiyotida bo‘lgan: Yusuf Xos Hojibning «Qutadg‘u bilig»i, Sa’diyning «Guliston» va «Bo‘ston»i, Jomiyning «Bahoriston»i shular jumlasidandir. Navoiy bu an’anani davom ettirib, o‘z hayotiy kuzatuvlarini jamlagan. Asar uch qismga bo‘linadi: birinchisi turli toifa odamlarning fe’l-atvori va ahvoli haqida; ikkinchisi yaxshi fazilatlar va yomon xislatlar haqida; uchinchisi turli foydali kuzatuvlar va misollar haqida. Nomi bilan muallif insonni ma’naviy barkamol qiladigan ezgu sifatlar shu kitobda jamlanganini ko‘rsatmoqchi bo‘lgan. Mavzularning ko‘pchiligi qisqa «tanbih»lar — kichik bob-nasihatlar shaklida yoritiladi.

Namunalar
Misol — qism: «Odamlar nega xushomad qiladi?» savoli — odam xislatlari haqida, ya’ni ikkinchi qismga yaqin mavzu (bizning o‘z savolimiz).
Misol — an’ana: Sa’diyning «Guliston»i ham pand-nasihat yo‘nalishida; Navoiy shu an’anani turkiy tilda davom ettirgan.
Sinfda faoliyat

«Qism qaysi?»: ustoz 6 ta mavzu (masalan, saxovat, odamlar toifasi, qiziqarli misol) aytadi; o‘quvchilar qaysi qismga taalluqli ekanini taxmin qiladi.

Mashq
1
«Mahbub ul-qulub» qachon yozilgan?
2
Asar necha qismdan iborat?
3
Navoiygacha pand-nasihat yo‘nalishidagi qaysi asarlar bo‘lgan? Ikkitasini ayting.
4
Nima uchun asar nomi «Ko‘ngillarning sevgani» deb ataladi?