☰ Mundarija · Adabiyot

«Qadrdon so‘qmoqlar»

Darslar 43 · 1 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
43

«Qadrdon so‘qmoqlar» she’ri

Darslik: 2-qism, 151–157-betlar
Maqsad«Qadrdon so‘qmoqlar» she’rining mazmuni, ramzlari va falsafiy fikrlarini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
sog‘inch · longing, nostalgiaepigraf · epigraphfalsafiy fikr · philosophical thoughtto‘rtlik · quatrain
Tushuntirish

«Qadrdon so‘qmoqlar» — uzoq yillardan so‘ng tug‘ilgan ovuliga qaytgan odamning tuyg‘ulari haqidagi she’r. Epigraf sifatida xalq maqoli «Har kimning tug‘ilgan yeri – Misr shahri» olingan: shoir o‘z ovulini dunyodagi eng go‘zal shaharlardan kam ko‘rmaydi. Lirik qahramon bolalik so‘qmoqlariga qadam bosganda, uning yuragi uzoq ayriliqdan keyin kengayib, yengil tortadi; tol, qizil kendir, uchib ketayotgan turnalar bolalik xotirasini uyg‘otadi. U yoshlik chog‘idagi do‘stlarini, birga she’r o‘qigan kunlarni va birinchi muhabbat bo‘lgan qo‘shni qizni eslaydi, ammo qiz bu yerda emas, uzoqda; ilgari bog‘lar bo‘lgan joylarni endi paxtazor bosgan — bu sho‘ro davrida paxta yakkahokimligi natijasi. Shoir alohida ikki to‘rtlikda falsafiy xulosalar beradi: birida uzoq yillar yo‘qligi sabab keksa odam uni tanimaydi, yosh bolani esa u o‘zi tanimaydi — vaqt o‘tishining isboti; ikkinchisida ikki terak o‘g‘ilga narvon bo‘lib ko‘rinadi, otasi esa bu — umr ekanini aytadi, ya’ni ota-onalar umri farzandlarini yuksaltirishga sarflanadi. She’r vatan, bolalik va vaqt haqida chuqur sog‘inch va o‘y bilan sug‘orilgan. (Misralar bu yerda keltirilmadi, faqat maqol; mazmun o‘z so‘zlarimiz bilan.)

Namunalar
Misol — ramz: qo‘sh terak — ota-ona umrining ramzi: ular o‘z umrini farzandni balandga ko‘tarishga sarflaydi.
Misol — epigraf: she’r boshidagi maqol butun she’rning g‘oyasini oldindan aytadi: tug‘ilgan yer — eng aziz joy.
Sinfda faoliyat

«Qadrdon joyim»: o‘quvchilar tug‘ilgan yeri yoki bolalik joyi haqida 4 jumlalik she’riy matn (o‘z so‘zlari bilan) yozib, bir ramz (daraxt, ko‘cha) tanlaydi.

Mashq
1
She’r epigrafi sifatida qaysi maqol olingan?
2
Lirik qahramon qayerga qaytgan?
3
Nima uchun bog‘lar o‘rnida paxtazor paydo bo‘lgan?
4
Qo‘sh terak ramzining ma’nosini tushuntiring.