☰ Mundarija · Adabiyot

Ma’naviyat xazinasi

Darslar 1 · 1 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
1

Ma’naviyat xazinasi

Darslik: 1-qism, 4–10-betlar
Maqsad«Adabiyot» so‘zining ma’nosini, adabiyotning inson hayotidagi o‘rnini va asarni his qilib o‘qish nimaligini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
adabiyot · literature (the art of the word)ma’naviyat · spirituality; inner, moral culturema’rifat · enlightenment; education and awarenessbadiiy asar · work of art in words (poem, story, novel)
Tushuntirish

Adabiyot — so‘z san’ati. «Adabiyot» so‘zi «adab», ya’ni odob so‘zidan olingan, shuning uchun Sharqda adabiyot odam ruhini go‘zal va odobli qilishga xizmat qilgan. Darslik adabiyotni «ma’naviyat xazinasi» deydi: u inson, mehr, adolat, do‘stlik, vatan kabi buyuk tuyg‘ularni saqlaydi. Moddiy boylik tanani to‘ydiradi, kitob esa ruhni boyitadi, shuning uchun kitob o‘qigan kishining so‘zi va xulqi ham yaxshilanib boradi. Asarni o‘qishning uch pog‘onasi bor: shunchaki o‘qish, uqish (mazmunini tushunish) va his qilish (qahramon bilan birga quvonish va qayg‘urish). Asarni his qilib o‘qimagan odam tirik gul bilan yasama gulning farqini sezmagan kabi bo‘ladi. Yozuvchi yoki shoir esa xalqning dardini tushunadigan, inson ruhini kashf qiladigan ijodkor hisoblanadi.

Namunalar
Misol: Ali kitobni varaqlab chiqdi, lekin nima haqida ekanini aytib bera olmadi — bu faqat «o‘qish». Vali voqeani so‘zlab berdi — bu «uqish». Dilnoza esa qahramonga achinib, o‘zi nima qilgan bo‘lardi deb o‘yladi — bu «his qilish».
Misol: «odob» so‘zi tor ma’noda emas, keng ma’noda tushuniladi: vatanga muhabbat, ota-onaga mehr, kattalarga hurmat va yordamga muhtoj odamga yelkadosh bo‘lish — hammasi odobga kiradi.
Sinfda faoliyat

«Kitob do‘stim»: har bir o‘quvchi o‘zi o‘qigan sevimli asarni nomlaydi va bitta jumlada nima uchun uni his qilib o‘qiganini aytadi. Sinf bu asarlardan «Bizning kutubxonamiz» ro‘yxatini tuzadi.

Mashq
1
«Adabiyot» so‘zi qaysi so‘zdan olingan va qanday ma’no beradi?
2
Asarni o‘qishning uch pog‘onasini sanang.
3
Quyidagilarni ajrating: a) kitobdagi savollarga yodlangan javob berish; b) qahramon qayg‘usini o‘zingizniki kabi sezish. Qaysi biri «his qilish»?
4
Nima uchun adabiyotni «ma’naviyat xazinasi» deb atashadi? Ikki sabab ayting.