☰ Mundarija · Adabiyot

Abay Qo‘nonboyev

Darslar 34 · 1 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
34

Abay: hayoti va ijodi

Darslik: 2-qism, 69–70-betlar
MaqsadAbay Qo‘nonboyevning hayoti va ijodi bilan tanishish.
Yangi so‘zlar
oqin · akyn (folk bard-poet)o‘lan · olan (Kazakh song-poem)ma’rifatparvar · enlightenertaxallus · pen name
Tushuntirish

Abay Qo‘nonboyev qozoq mumtoz adabiyotining asoschilaridan biri, buyuk shoir va ma’rifatparvar. Asl ismi Ibrohim, Abay esa uning taxallusi. U 1845-yil 10-avgustda hozirgi Abay tumani (Chingiztog‘)da chorvador boy oilada tug‘ilgan va 1904-yilda vafot etgan. Dastlab madrasada, keyinchalik rus maktabida o‘qib, Sharq allomalari — Firdavsiy, Nizomiy, Navoiy, Fuzuliy — hamda rus va g‘arb adabiyoti bilan tanishgan. Ijodini she’r yozish va o‘lan aytishdan boshlagan; og‘zaki o‘lanlarni yozma adabiyotga olib kirgan va 17 ta o‘langa kuy bastalagan. Abay qozoq qabilalarini ahillikka, ilm-ma’rifatga chaqirgan. Uning «Iskandar», «Mas’ud», «Azim rivoyati» dostonlari bor; «Nasihatlar» («Naqliya so‘zlar») eng muhim nasriy merosidir. Mirtemir va Uyg‘un uning she’rlarini o‘zbekchaga o‘girgan.

Namunalar
Misol: 1904 − 1845 = 59 — Abay taxminan 59 yil umr ko‘rgan.
Misol: Abay qozoq shoiri, lekin o‘zbek tiliga o‘girilgani uchun u o‘zbek o‘quvchilariga ham yaqin — tarjima xalqlarni bir-biriga yaqinlashtiradi.
Sinfda faoliyat

«Do‘st xalqlar shoirlari»: o‘quvchilar Navoiy, Abay, Berdaq (qoraqalpoq), Mahtumquli (turkman) haqida bittadan jumla topadi va jadval to‘ldiradi.

Mashq
1
Abayning asl ismi nima?
2
U qachon tug‘ilgan?
3
Abay qanday dostonlar yozgan? Ikkitasini ayting.
4
Nima uchun Abay ma’rifatparvar shoir deyiladi?