«Yulduzli tunlar» («Bobur») romani
«Yulduzli tunlar» («Bobur») — Zahiriddin Muhammad Bobur hayotiga bag‘ishlangan tarixiy roman. Darslikdagi parchada o‘n olti yoshli Bobur Samarqanddan qaytib, ota yurti Andijonni Ahmad Tanbal istilosidan qutqarmoqchi bo‘ladi. Uning ustozi Xo‘ja Abdulla Tanbal tomonidan o‘ldirilgan, onasi Qutlug‘ Nigor xonim va opasi Xonzoda begim esa xavf ostida. Sarkarda Qosimbek shoshilmaslikni, Xo‘jandda kuch yig‘ishni maslahat beradi; Bobur esa tezroq yetib borishga oshiqadi. Bu voqealar «Boburnoma»da atigi bir necha sahifada bayon qilingan. Yozuvchi esa asarda «Boburnoma»da yo‘q bir tafsilotni qo‘shgan: ona o‘g‘liga Amir Temurning qilichini sovg‘a qiladi. Bu — yozuvchining to‘qimasi, badiiy obraz, tarixiy hujjat emas. Roman ko‘pincha tarixiy shaxslarning ichki dunyosini, ruhini jonlantiradi, tarixchi esa asosan voqea va sanalarni aniqlaydi. Sho‘ro davrida roman olti yil nashr etilmay qolgan; mustaqillikda to‘ldirilgan nashrlari chop etilgan.
| Tarixiy fakt | Yozuvchi to‘qimasi |
|---|---|
| Bobur Samarqanddan qaytadi, Andijonni qutqarmoqchi | ona Temurning qilichini sovg‘a qiladi |
Sinf o‘yinda nima bo‘lganini turlicha aytib berdi: har kim o‘z ko‘rganini gapirdi. Hakamning gapi bilan solishtirgach, eng to‘g‘ri tasvir chiqdi. O‘quvchilar bitta voqeani bir necha tomondan ko‘rishni o‘rgandi.
Tarixchi bir voqeani bir necha manbadan solishtiradi, film ssenaristi haqiqat bilan to‘qima o‘rtasidagi chegarani biladi, muzey xodimi faktlarni tushuntiradi.
Kimdir voqeani aytib bersa, o‘zingizga: «Bu qismini kim ko‘rgan, qaysi qismi qo‘shilgan?» deb so‘rang.
«Tarixchi va yozuvchi»: sinf ikki guruhga bo‘linadi; biri voqeani tarixchi sifatida (faktlar), ikkinchisi yozuvchi sifatida (his-tuyg‘u) 3 jumlada tasvirlaydi.