ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

«Yulduzli tunlar» romani

Darslar 39 · 1 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
39

«Yulduzli tunlar» («Bobur») romani

Darslik: 2-qism, 96–122-betlar
Maqsad«Yulduzli tunlar» romanidan parcha mazmunini tushunish, tarixiy roman va tarix farqini anglash.
Yangi so‘zlar
tarixiy roman · historical novelto‘qima · fiction, inventionmanba · sourcebadiiy obraz · artistic image
Tushuntirish

«Yulduzli tunlar» («Bobur») — Zahiriddin Muhammad Bobur hayotiga bag‘ishlangan tarixiy roman. Darslikdagi parchada o‘n olti yoshli Bobur Samarqanddan qaytib, ota yurti Andijonni Ahmad Tanbal istilosidan qutqarmoqchi bo‘ladi. Uning ustozi Xo‘ja Abdulla Tanbal tomonidan o‘ldirilgan, onasi Qutlug‘ Nigor xonim va opasi Xonzoda begim esa xavf ostida. Sarkarda Qosimbek shoshilmaslikni, Xo‘jandda kuch yig‘ishni maslahat beradi; Bobur esa tezroq yetib borishga oshiqadi. Bu voqealar «Boburnoma»da atigi bir necha sahifada bayon qilingan. Yozuvchi esa asarda «Boburnoma»da yo‘q bir tafsilotni qo‘shgan: ona o‘g‘liga Amir Temurning qilichini sovg‘a qiladi. Bu — yozuvchining to‘qimasi, badiiy obraz, tarixiy hujjat emas. Roman ko‘pincha tarixiy shaxslarning ichki dunyosini, ruhini jonlantiradi, tarixchi esa asosan voqea va sanalarni aniqlaydi. Sho‘ro davrida roman olti yil nashr etilmay qolgan; mustaqillikda to‘ldirilgan nashrlari chop etilgan.

tarixiy roman = fakt + to‘qima
Tarixiy faktYozuvchi to‘qimasi
Bobur Samarqanddan qaytadi, Andijonni qutqarmoqchiona Temurning qilichini sovg‘a qiladi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf o‘yinda nima bo‘lganini turlicha aytib berdi: har kim o‘z ko‘rganini gapirdi. Hakamning gapi bilan solishtirgach, eng to‘g‘ri tasvir chiqdi. O‘quvchilar bitta voqeani bir necha tomondan ko‘rishni o‘rgandi.

Kim ishlatadi

Tarixchi bir voqeani bir necha manbadan solishtiradi, film ssenaristi haqiqat bilan to‘qima o‘rtasidagi chegarani biladi, muzey xodimi faktlarni tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Kimdir voqeani aytib bersa, o‘zingizga: «Bu qismini kim ko‘rgan, qaysi qismi qo‘shilgan?» deb so‘rang.

Namunalar
Misol — tarix va to‘qima: Bobur Samarqanddan qaytgani — tarixiy fakt («Boburnoma»da bor); Temur qilichini onaning sovg‘a qilishi — yozuvchi to‘qimasi.
Misol — badiiy maqsad: to‘qima detal avlodlar vorisiyligi va mas’uliyatni ko‘rsatish uchun xizmat qiladi.
Sinfda faoliyat

«Tarixchi va yozuvchi»: sinf ikki guruhga bo‘linadi; biri voqeani tarixchi sifatida (faktlar), ikkinchisi yozuvchi sifatida (his-tuyg‘u) 3 jumlada tasvirlaydi.

Mashq
1
«Yulduzli tunlar» kim haqida?
2
Parchada Bobur nechchi yoshda va nimaga shoshadi?
3
Temur qilichi sovg‘asi tarixiy faktmi?
4
Nima uchun roman tarixiy hujjat emas, badiiy asar?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →