☰ Mundarija · Adabiyot

Xalq qo‘shiqlari

Darslar 25–26 · 2 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
25

Xalq qo‘shiqlari

Darslik: 2-qism, 23–27-betlar
MaqsadXalq qo‘shiqlarining turlari va mazmunini bilib olish.
Yangi so‘zlar
xalq qo‘shig‘i · folk songmarosim qo‘shig‘i · ritual songmavsum qo‘shig‘i · seasonal songalla · lullaby
Tushuntirish

Xalq qo‘shiqlari — xalq og‘zaki ijodining ashula qilib aytiladigan turi; ularning muallifi aniq emas, avloddan avlodga og‘zaki o‘tib kelgan. Mazmuniga ko‘ra bir necha turga bo‘linadi. Mehnat qo‘shiqlari ish jarayonida (dehqonchilik, hunarmandchilik) aytilib, mehnatga ruh beradi. Marosim qo‘shiqlari to‘y va motam bilan bog‘liq: «yor-yor», «kelinsalom», «kuyovsalom», «aza» qo‘shiqlari shular jumlasidandir. Mavsum qo‘shiqlari fasllar bilan bog‘liq: bahor kelganini «Boychechak» qo‘shig‘i xabar beradi, qizlar o‘yini bo‘lgan «Chittigul» esa chapak chalib aytiladi. Bolalar qo‘shiqlariga alla va o‘yin qo‘shiqlari kiradi. Bundan tashqari ov qo‘shiqlari hamda savol-javob shaklidagi qo‘shiqlar mavjud. Qo‘shiqlarda tut daraxti muqaddas sanalib, gul mehnatkash odam ramzi sifatida talqin qilinadi.

Namunalar
Misol — tur: kelin to‘yida aytiladigan qo‘shiq marosim qo‘shig‘i; ona chaqaloqni uxlatayotganda aytadigani — alla.
Misol — ramz: bahor boshida ochiladigan boychechak yangi hayot va umid ramzi.
Sinfda faoliyat

«Qo‘shiq turini top»: ustoz qisqa vaziyat aytadi (dalada terim, bahor kirishi, kelin kuzatish), o‘quvchilar tur nomini topadi.

Mashq
1
Xalq qo‘shig‘ining muallifi bormi?
2
«Yor-yor» qanday qo‘shiq turiga kiradi?
3
Bahor kelganini xabar beruvchi qo‘shiq qaysi?
4
Nima uchun mehnat qo‘shiqlari ish paytida aytilgan?