☰ Mundarija · Adabiyot

Abayning «Nasihatlar»i

Darslar 35 · 1 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
35

Abayning «Nasihatlar» kitobi

Darslik: 2-qism, 70–78-betlar
MaqsadAbayning «Nasihatlar» kitobidagi yettinchi, o‘n yettinchi, o‘ttiz birinchi, o‘ttiz ikkinchi va o‘ttiz yettinchi so‘zlar mazmunini tushunish.
Yangi so‘zlar
so‘z (bo‘lim) · a “word” (chapter)hakam · judge, arbiterg‘ayrat · zeal, energyaql · reason, mind
Tushuntirish

«Nasihatlar» 44 «so‘z»dan iborat bo‘lib, ularda aql, ilm, insof, odob, muomala madaniyati, xalqlarning ahilligi haqida fikr yuritiladi. Yettinchi so‘zda inson ikki tabiiy ehtiyoj bilan tug‘ilishi aytiladi: biri — ovqat, ichimlik va uyqu (tanning ehtiyoji), ikkinchisi — ko‘rish va bilish istagi, ya’ni qiziquvchanlik. Bilishga intilmagan odam hayvondan farq qilmaydi. O‘n yettinchi so‘z — allegoriya: G‘ayrat, Aql va Yurak har biri o‘zini ustun deb bahslashadi, hakam Ilm esa har birining kuchi va kamchiligini sanab, ularni yurak boshchiligida birlashishga chaqiradi. O‘ttiz birinchi so‘zda eshitgan narsani unutmaslik uchun to‘rt shart ko‘rsatiladi: zehn, chin e’tibor bilan anglash, ko‘nglida takrorlash va chalg‘ituvchi narsalardan saqlanish. O‘ttiz ikkinchi so‘z ilm o‘rganish shartlariga bag‘ishlangan: hayotda qo‘llash uchun va mehr bilan o‘rganish, bahsda g‘alaba emas, haqiqatni izlash, matonat, fikrlash va saqlash, beparvolikdan ehtiyot bo‘lish, yaxshi fe’l-atvorni asrash. O‘ttiz yettinchi so‘z yigirma qisqa hikmatdan iborat; ular mehnat, do‘stlik, umid va insonning insonligi haqida. (Bu yerda ular o‘z so‘zlarimiz bilan umumlashtirildi.)

Namunalar
Misol — tashxis (bizning o‘z iboralarimiz): «Yurak gapirdi», «Aql javob berdi» — mavhum tushunchalar odamdek so‘zlaydi; bu — tashxis (jonlantirish).
Misol — qo‘llash: kimdir yangi so‘zni o‘rganib, uni uch marta gapda ishlatsa, yodda qoladi — 31–32-so‘zlardagi takrorlash va qo‘llash tavsiyalariga mos (bizning o‘z misolimiz).
Sinfda faoliyat

«Hakam Ilm»: to‘rt o‘quvchi G‘ayrat, Aql, Yurak va Ilm rollarini o‘ynaydi (o‘z so‘zlari bilan); sinf Ilmning qarorini muhokama qiladi.

Mashq
1
«Nasihatlar» nechta «so‘z»dan iborat?
2
Yettinchi so‘zda inson qaysi ikki ehtiyoj bilan tug‘iladi?
3
O‘n yettinchi so‘zda kimlar bahslashadi va hakam kim?
4
Nima uchun Ilm Yurakni boshliq qilishni tavsiya qiladi?