☰ Mundarija · Adabiyot

G‘afur G‘ulom va «Shum bola»

Darslar 2–3 · 2 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
2

G‘afur G‘ulom: hayoti va ijodi

Darslik: 1-qism, 11–15-betlar
MaqsadG‘afur G‘ulomning hayot yo‘lini, u yashagan davr qiyinchiliklarini va asosiy asarlarini aytib berish.
Yangi so‘zlar
tarjimayi hol · biographyyetim · orphanmardikorlik · forced labour (men taken for hard work behind the front)qissa · novella; medium-length story
Tushuntirish

G‘afur G‘ulom 1903-yilda Toshkentda tug‘ilgan va 1966-yilda vafot etgan taniqli o‘zbek adibi. U to‘qqiz yoshida otadan, o‘n besh yoshga yetmay onadan ajralib, ukalari va singillari bilan yetim qolgan. Uning bolaligi Birinchi jahon urushi (1914–1918) yillariga to‘g‘ri kelgan: qimmatchilik va qahatchilik avj olgan, shahar-qishloqlar och odamlarga to‘lgan, chor mustamlakachilari esa erkaklarni majburan mardikorlikka olib ketgan. Shu ko‘rgiliklar yozuvchi xotirasida muhrlanib, keyinchalik mashhur «Shum bola» qissasida jonlandi. Qissaning birinchi va ikkinchi qismi 1936-yilda yozilgan, uchinchi qismi 1940-yillar oxirida tugagan, 1960-yillarda esa muallif uni qayta ishlagan, ya’ni asar ustida salkam yigirma besh yil mehnat qilgan. Adibning shogirdi Said Ahmad ustozining yozish odatlarini xotira kitobida qiziqarli tasvirlagan. 5-sinfda siz uning «Mening o‘g‘rigina bolam» hikoyasi bilan tanishgansiz.

Namunalar
Vaqt chizig‘i: 1903 — tug‘ilgan; 1912 atrofida — otasini yo‘qotgan; 1914–1918 — Birinchi jahon urushi yillari; 1936 — «Shum bola»ning dastlabki qismlari tayyor; 1966 — vafot.
Misol: qissa hikoyadan kattaroq, romandan kichikroq asar. «Shum bola» — qissa, «Mening o‘g‘rigina bolam» esa hikoya.
Sinfda faoliyat

«Bolalik xaritasi»: sinf ikkiga bo‘linadi. Bir guruh G‘afur G‘ulomning bolaligidagi qiyinchiliklarni, ikkinchisi bugungi bolalikning qulayliklarini yozadi; so‘ng ikki ro‘yxat solishtiriladi.

Mashq
1
G‘afur G‘ulom qachon va qayerda tug‘ilgan?
2
Uning bolaligi qaysi tarixiy davrga to‘g‘ri kelgan?
3
«Shum bola» qissasini yozishga necha yil ketgan va nima uchun shuncha vaqt ketgan deb o‘ylaysiz?
4
Yozuvchining shaxsiy bolaligi bilan uning qissasi o‘rtasida qanday bog‘liqlik bor?