☰ Mundarija · Adabiyot

«Mahbub ul-qulub»dan hikmatlar

Darslar 29 · 1 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
29

«Mahbub ul-qulub»dan hikmatlar: saxovat, hilm, til, safar

Darslik: 2-qism, 32–45-betlar
Maqsad«Mahbub ul-qulub»dagi saxovat, hilm, til va safar haqidagi fikrlar mohiyatini tushunish.
Yangi so‘zlar
saxovat · generosityhimmat · high-mindedness, aspirationhilm · gentleness, forbearanceisrof · wastefulness
Tushuntirish

Navoiy «tanbih»larida odam xulqining asosiy fazilatlarini sharhlaydi. Saxovat va himmat haqida u shunday fikrlaydi: ular insoniyat bog‘ining foydali mevasi; saxovatsiz kishi mevasiz daraxtga o‘xshaydi. Oliyhimmat odam baland uchuvchi lochinga, behimmat esa sichqon poylovchi kalxatga qiyoslanadi. Isrof saxiylik emas, maqtanish uchun berilgan narsa ham saxovat emas; o‘zi yemay boshqaga beradigan kishi esa «axiy» deyiladi. Hilm — yumshoq, og‘ir-bosiqlik: u kishini hurmatli qiladi va g‘azabdan saqlaydi. Til haqida shoir ehtiyotkorlikka chaqiradi: ko‘p va o‘rinsiz gapirish, yolg‘on odamni xor qiladi, shirin va o‘rinli so‘z esa ko‘ngillarni birlashtiradi. Safar haqida esa u safarning mashaqqati odamni toblashini, dunyo bilan tanishtirishini va harakat hayot belgisi ekanini ta’kidlaydi. (Matnlar bu yerda o‘z so‘zlarimiz bilan bayon qilingan.)

Namunalar
Misol — saxovat va isrof: ehtiyoji bor kishiga yordam berish saxovat; to‘yda ortiqcha dasturxon yozib maqtanish isrofga yaqin (bizning o‘z misolimiz).
Misol — til: do‘stga mehribon va rost so‘z aytish ko‘ngil ochadi; yolg‘on gap ishonchni yo‘qotadi.
Sinfda faoliyat

«Fazilatlar ustuni»: sinf doskada to‘rt ustun (saxovat, hilm, til, safar) tuzadi va har biriga zamonaviy hayotdan bittadan misol yozadi.

Mashq
1
Saxovat va isrof o‘rtasidagi farq nima?
2
Hilm nima?
3
Navoiy til haqida nimani ogohlantiradi?
4
Nima uchun safarni foydali deb hisoblagan?