Musa Jalil: hayoti va ijodi
Musa Jalil 1906-yil 15-fevralda hozirgi Orenburg viloyatidagi tatar oilasida tug‘ilgan. Birinchi she’rini 1919-yilda yozgan, Husayniya madrasasida, so‘ng 1931-yilda Moskva davlat universitetini tamomlagan. Asarlari: «Biz boramiz!», «Ordenli millionerlar» (1934), «Xat tashuvchi» (1940) she’rlar to‘plami, «Oltin soch» operasi librettosi, «Okopdan xatlar». 1942-yil iyunida Volxov jangida yaralanib asirga tushgan va Berlindagi Moabit qamoqxonasida saqlangan. U yerda yozgan she’rlari daftarlari belgiyalik jangchi Andre Timmermans orqali saqlanib qolgan; vasiyatnomada 115 she’r tilga olingan, shundan 60 tasi ko‘chirilgan. «Moabit daftari»ni o‘zbek tiliga Mamarasul Boboyev o‘girgan. Shoir fashistlar tomonidan qatl etilgan: darslikda bu 1944-yil yanvarida deyilgan, ammo hozirgi manbalarga ko‘ra qatl 1944-yil 25-avgustda Berlinning Plötzensee qamoqxonasida amalga oshirilgan.
Bir o‘quvchi sinfdoshi masxara qilinayotganini ko‘rib, tinchgina «To‘xta, bu yaxshi emas» deydi. Birinchi so‘zni aytish qiyin edi, lekin keyin boshqalar ham qo‘shiladi. Kichik jasorat vaziyatni o‘zgartirdi.
Hakam adolatsiz harakatni to‘xtatadi, shifokor qiyin vaziyatda xotirjam qoladi, o‘qituvchi noto‘g‘ri gapni ochiq tuzatadi.
Bugun uyalib so‘ramay yurgan bitta savolni sinfda berib, kichik jasorat qiling.
«Daftar yo‘li»: o‘quvchilar Musa Jalil daftarlarining Berlin qamoqxonasidan Belgiya orqali Vatanga yetib kelish yo‘lini chizmada ko‘rsatadi.