«Zarbulmasal»: masal va majoz

«Zarbulmasal» — Gulxaniyning tanqidiy-hajviy asari, xalq orasida «Yapaloqqush hikoyasi» deb ham ataladi. Nomi arabcha «zarb» va «masal» so‘zlaridan tuzilgan, ma’nosi «masallar yig‘indisi»dir. Asarda inson xususiyatlari qushlarga ko‘chirilgan: Boyo‘g‘li, Yapaloqqush, Ko‘rqush kabi yirtqich va tunda ov qiladigan qushlar xon atrofidagi yomon amaldorlarni anglatadi. Bu majoziy asar, ya’ni tashxis va majoz orqali o‘z davri — urushlar va taxt talashlaridan vayron bo‘lgan yurt — haqida fikr bildiradi. Unda 400 ga yaqin maqol va 15 dan ortiq masal va hikoyat bor. «Maymun va Najjor»da qo‘lidan kelmagan ishga urinish sharmandalikka olib kelishi, «Toshbaqa va Chayon»da do‘st tanlashda ehtiyotkorlik zarurligi, «Tuya bilan bo‘taloq»da erksiz odamning fojeasi, «Kabutar bilan Zog‘»da o‘ziga mos bo‘lmagan hamrohlik xavfi ko‘rsatiladi. «Yodgor po‘stindo‘z» hikoyasi esa maqtanchoq yolg‘onchi usta haqida.