«Tanobchilar» — Muqimiyning hajviy she’riy hikoyasi. Unda dehqon yer o‘lchovchi amaldorlar — Sulton Ali Xo‘ja va Hakimjon — zulmidan shikoyat qiladi. Amaldorlar o‘zlarini avliyo avlodidan deb maqtanadi, ammo aslida dehqondan pora undiradi va tanobni ataylab uzaytirib, yerni ikki barobar ko‘p qilib o‘lchaydi. Natijada dehqon ko‘p soliq to‘lashga majbur bo‘ladi. Shoir amaldorlar qiyofasini ochib berishda sifatlash, o‘xshatish, mubolag‘a va qarshilantirish kabi vositalardan foydalanadi: amaldorlarning ulug‘ gaplari bilan past qilmishlari bir-biriga qarama-qarshi qo‘yiladi. Asar o‘sha davrdagi adolatsizlikka qarshi norozilik va xalqqa hamdardlik ruhi bilan sug‘orilgan.
Namunalar
Misol — mubolag‘a (bizning o‘z gapimiz, she’rdan emas): «Ming yil kutsam ham uning ko‘ngli to‘lmaydi» — haqiqatda ming yil kutib bo‘lmaydi, shunchaki ochko‘zlik bo‘rttirilgan.
Misol — qarshilantirish (bizning o‘z gapimiz, she’rdan emas): «Tilida duo, qo‘lida tamah» — gapdagi pokiza ko‘rinish va ochko‘z amal bir-biriga qarama-qarshi.
Sinfda faoliyat
«Amaldor qiyofasi»: sinf ikki ustunli jadval to‘ldiradi — amaldorlar nima deydi / nima qiladi; farq nimani ko‘rsatadi?
Mashq
1
«Tanobchilar»da kim kimdan shikoyat qiladi?
Dehqon amaldorlar Sulton Ali Xo‘ja va Hakimjondan.
2
Amaldorlar dehqonni qanday aldaydi?
Tanobni uzaytirib, yerni ikki barobar ko‘p o‘lchaydi va pora oladi.
3
Quyidagi gapda qaysi vosita bor: «Ming marta aytdim, ammo quloq solmadi»?
Mubolag‘a (bo‘rttirish).
4
Nima uchun shoir amaldorlarning gap va ishlarini qarshilantiradi?
Ular ikkiyuzlamachi ekanini ko‘rsatish va kulgi uyg‘otib, fosh qilish uchun.