ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Hajv: «Tanobchilar» va satira, yumor

Darslar 11–12 · 2 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
11

«Tanobchilar» satirik she’riy hikoyasi

Darslik: 1-qism, 101–104-betlar
Maqsad«Tanobchilar» hajviy hikoyasining mazmunini va undagi badiiy tasvir vositalarini izohlash.
Yangi so‘zlar
tanob · land-measuring rope/unitporaxo‘rlik · briberymubolag‘a · exaggeration (hyperbole)qarshilantirish · contrast
Tushuntirish

«Tanobchilar» — Muqimiyning hajviy she’riy hikoyasi. Unda dehqon yer o‘lchovchi amaldorlar — Sulton Ali Xo‘ja va Hakimjon — zulmidan shikoyat qiladi. Amaldorlar o‘zlarini avliyo avlodidan deb maqtanadi, ammo aslida dehqondan pora undiradi va tanobni ataylab uzaytirib, yerni ikki barobar ko‘p qilib o‘lchaydi. Natijada dehqon ko‘p soliq to‘lashga majbur bo‘ladi. Shoir amaldorlar qiyofasini ochib berishda sifatlash, o‘xshatish, mubolag‘a va qarshilantirish kabi vositalardan foydalanadi: amaldorlarning ulug‘ gaplari bilan past qilmishlari bir-biriga qarama-qarshi qo‘yiladi. Asar o‘sha davrdagi adolatsizlikka qarshi norozilik va xalqqa hamdardlik ruhi bilan sug‘orilgan.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab e’lonlar taxtasiga axlatni qayerga tashlayotganlarini kulgili chizma bilan ko‘rsatgan plakat osildi. Hamma kulib qaradi va ertasi kuniyoq hovli ancha toza bo‘ldi. Kulgi qoidani eslatdi.

Kim ishlatadi

Karikaturachi muammoni kulgi bilan ko‘rsatadi, jurnalist ko‘rilmayotgan kamchilikni yozadi, ssenarist kulgili sahna orqali fikr aytadi.

Bugun sinab ko‘ring

Kundalik hayotdagi bitta kamchilikni (masalan, eshikni yopmaslikni) kulgili, lekin hech kimni xafa qilmaydigan ikki jumlada ta’riflang.

Namunalar
VositaMa’nosi
sifatlashbelgini aniq ko‘rsatadi
o‘xshatishbir narsani boshqasiga o‘xshatadi
mubolag‘abelgini bo‘rttiradi
qarshilantirishzid narsalarni yonma-yon qo‘yadi
Misol — mubolag‘a (bizning o‘z gapimiz, she’rdan emas): «Ming yil kutsam ham uning ko‘ngli to‘lmaydi» — haqiqatda ming yil kutib bo‘lmaydi, shunchaki ochko‘zlik bo‘rttirilgan.
Misol — qarshilantirish (bizning o‘z gapimiz, she’rdan emas): «Tilida duo, qo‘lida tamah» — gapdagi pokiza ko‘rinish va ochko‘z amal bir-biriga qarama-qarshi.
Sinfda faoliyat

«Amaldor qiyofasi»: sinf ikki ustunli jadval to‘ldiradi — amaldorlar nima deydi / nima qiladi; farq nimani ko‘rsatadi?

Mashq
1
«Tanobchilar»da kim kimdan shikoyat qiladi?
2
Amaldorlar dehqonni qanday aldaydi?
3
Quyidagi gapda qaysi vosita bor: «Ming marta aytdim, ammo quloq solmadi»?
4
Nima uchun shoir amaldorlarning gap va ishlarini qarshilantiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSayohat ovqati rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →