☰ Mundarija · Texnologiya

Duradgorlik ustaxonasi va yog‘och

Darslar 22–25 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
25

Yog‘ochlarning tashqi ko‘rinishi, yaroqlilik va yaroqsizlik belgilari

Darslik: 42–44-betlar
MaqsadArralangan materiallar turlarini va yog‘och sifatini sinash usullarini bilish.
Yangi so‘zlar
brus · beam (square timber)reyka · lathrandalangan taxta · planed boardtob tashlash · warping
Tushuntirish

Xodalarni tilish (bichish) orqali arralangan materiallar olinadi: plastinka, taxta, reyka, brus, shpala va boshqalar. Arralangan material ikkita parallel yassi yuzaga ega bo‘lishi kerak. Hech bo‘lmaganda bitta yuzasiga randa ishlov berilgan taxta randalangan taxta deyiladi. Yog‘ochning yaroqliligi sinash orqali aniqlanadi: ko‘rinishi, qattiq-yumshoqligi, zichligi, tashqi ta’sirga chidamliligi tekshiriladi. Qattiqlikni aniqlashning oddiy usuli – unga mix qoqib ko‘rish: qayrag‘och, eman, nok, akatsiya kabi qattiq yog‘ochlarga oddiy mix qoqib bo‘lmaydi, tol, terak, qarag‘ay kabi yumshoqlariga oson qoqiladi. Kesilgan yog‘och quriganda suv bir tekis chiqmasa, yoriq, buralish, bukilish paydo bo‘ladi; shuning uchun yog‘och yuk bilan bostirilib, havo bir tekis tegib turadigan holda quritiladi.

Namunalar
Tol taxtasiga mix oson kirishi uning yumshoq ekanini ko‘rsatadi.
Nam taxta quyoshda bir tomonlama qurisa, u egilib tob tashlaydi.
Sinfda faoliyat

Mix sinovi: o‘qituvchi tayyor namunalarda (yumshoq va qattiq yog‘och) mix qoqish natijasini ko‘rsatadi (o‘quvchilar bolg‘a ushlamaydi). Guruh jadvalga yozadi: yog‘och turi – mix kirdimi – yumshoq/qattiq. Qo‘l bilan faqat sirtni sezish: silliq/g‘adir-budur.

Mashq
1
Randalangan taxta nima?
2
Yog‘och qattiqligini oddiy usulda qanday aniqlaymiz?
3
Qaysi yog‘och yumshoq: eman yoki terak?
4
Nega yog‘och noto‘g‘ri qurilsa yoriladi?