ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Payvandlash, parchinlash va xalq naqshlari

Darslar 17–19 · 3 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
19

Metallga ishlov berishda qo‘llaniladigan xalq hunarmandchiligi elementlari

Darslik: 35-bet
MaqsadMetallga badiiy ishlov berishning xalq usullarini bilish.
Yangi so‘zlar
kandakorlik · engraving (chasing)zarb qilish · embossing (hammered relief)sirlash · enamellingzarhallash · gilding
Tushuntirish

Xalq ustalari metallni ikki yo‘l bilan bezagan: sirtiga naqsh ishlash (o‘yish, zarb qilish) va uni bezakli himoya qatlami bilan qoplash (sirlash, zarhallash, kumushlash). Kandakorlikda usta maxsus iskanachalar bilan metall yuzasiga naqshni o‘yib chiqadi; bu juda qadimiy usul. Zarb qilishda sovuq metall bo‘lagi qolip yoki o‘yma rasm ustiga qo‘yilib, bolg‘a bilan uriladi va yuzada bo‘rtma tasvir paydo bo‘ladi; buning uchun oltin, kumush, mis, aluminiy kabi yumshoq metallar qulay. Sirlashda metall yuzasiga emal – oson eriydigan, rangli yoki shaffof shisha massasi qoplanadi. Bunday bezaklarni mis lagan, obdasta va taqinchoqlarda ko‘rish mumkin. Maktabda bu hunarni qalin folga va to‘mtoq qalam yordamida xavfsiz o‘rganish mumkin.

o‘yish(kandakorlik)zarb qilishnaqsh solishsirlashzarhallashkumushlashhimoya qatlamiBadiiy ishlov
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Muzeyda mis laganning yuzasida takrorlanuvchi naqsh o‘yib ishlangan. Naqsh uni chiroyli qilibgina qolmay, ustaning mahoratini ham ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Zargar, naqqosh va restavrator metall buyumlarni bezaydi yoki asl holiga qaytaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Gilam, likopcha yoki plitka hoshiyasiga qarab, takrorlanadigan shaklni toping va bir tomonda necha marta takrorlanishini sanang.

Namunalar
Mis lagan yuzasiga tushirilgan o‘simliksimon naqsh o‘ymakorlik (kandakorlik) usulida bajariladi.
Folga ustiga qalam bilan bosib bo‘rtma gul chiqarish – zarb qilishning o‘quv modeli.
Sinfda faoliyat

Folgadan bo‘rtma: yumshoq (oshxona) folgani yumshoq kitob ustiga qo‘yib, to‘mtoq qalam uchi bilan naqsh (gul yoki yulduz) bosib chiqaring; folga chetlari o‘tkir bo‘lishi mumkin, kattalar chetlarini qatlab beradi. Tayyor naqshni chiroyli qog‘ozga yopishtiring.

Mashq
1
Kandakorlik nima?
2
Zarb qilish qanday bajariladi?
3
Sirlash nima?
4
Nima uchun zarb qilishga oltin, kumush, mis kabi yumshoq metallar olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMikroskop uchun adolatli qoidaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →