☰ Mundarija · Texnologiya

Payvandlash, parchinlash va xalq naqshlari

Darslar 17–19 · 3 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
18

Detallarni parchinlash yordamida biriktirish

Darslik: 33–34-betlar
MaqsadParchinli birikma va uni hosil qilish tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
parchin mix · rivetparchinlash · rivetingsumba · punchkallak · head
Tushuntirish

Parchinli birikma yuzlari yassi, bir-birining ustiga qo‘yilgan detallarni biriktirish uchun ishlatiladi. U aviatsiya, kemasozlik va ko‘prik qurilishida keng qo‘llaniladi, tunukalarni biriktirishda ham foydali. Parchin mix – uchi turli shakldagi sterjen; u shtamplash bilan yumshoq po‘lat, mis yoki aluminiy kabi egiluvchan metalldan tayyorlanadi. Yarim yumaloq, yashirin, yassi va konussimon kallakli turlari bor. Parchinlash tartibi: detallar ustma-ust qo‘yilib, teshik ochiladi (teshik parchinga zich kirishi kerak); parchin teshikka o‘tkaziladi va kallagi taglikka tiraladi; bolg‘a bilan detallar tortuvchi yordamida bir-biriga qisiladi; chiqib turgan sterjen uchi bolg‘a bilan yassilanadi va siquvchi asbob bilan yopish kallagi shakllanadi. Teshik ochish va bolg‘alash o‘qituvchi ko‘rsatgan usulda, himoya ko‘zoynagi bilan, qo‘lni zarb ostidan olib bajariladi.

Namunalar
Ikkita aluminiy plastinka o‘rtasidan 4 mm teshik ochilib, 4 mm li parchin bilan biriktiriladi.
Samolyot qanoti qoplamasi parchinli birikma bilan karkasga mahkamlanadi.
Sinfda faoliyat

Qog‘oz modeli: ikkita karton tasmani ustma-ust qo‘yib, kattalar teshik (igna bilan emas, teshgich bilan) ochgach, qog‘oz parchin (brad) bilan biriktiring. Tasmalar aylanadimi? Buni qanday qilib qotirish mumkin? Fikrlang va yozing. Faqat qog‘oz bilan ishlanadi.

Mashq
1
Parchinli birikma nima uchun ishlatiladi?
2
Parchinlar qaysi metallardan yasaladi?
3
Parchinlash tartibini 4 qadamda ayting.
4
Nima uchun teshik parchinga zich kirishi kerak?