☰ Mundarija · Texnologiya

Ekinlarni himoya qilish va hosil yig‘ish

Darslar 108–109 · 2 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
109

Hosilni yig‘ib-terib olish va unda foydalaniladigan ish qurollari

Darslik: 218–219-betlar
MaqsadHosilni yig‘ib-terib olish va saqlash qoidalarini hamda hosil yig‘ish texnikasini bilish.
Yangi so‘zlar
hosil · harvest (crop)yig‘ib olish · harvestingombor · store (warehouse)yerto‘la · cellar
Tushuntirish

Hosilni yig‘ish va saqlash ekin turiga va vazifasiga bog‘liq. Kartoshka yig‘ilgach, saqlashdan oldin biroz quritiladi; sabzi esa quritilmaydi, chunki yuzasidan ko‘p namlik yo‘qotadi. Lavlagi va sholg‘omning bir qismi yer ustida bo‘lgani uchun kuzgi sovuq zarar yetkazadi, shu sabab ular ilgariroq, sabzi esa butunlay yer ostida bo‘lgani uchun kechroq yig‘iladi. 1–20 sentabrda ildizmevalar yana 40 foizcha o‘sadi, havo harorati 4–6 °C ga pasayganda esa o‘sish to‘xtaydi va qazib olishni boshlash ma’qul. Hosilni ehtiyot bo‘lib qazish kerak: zararlangan ildizmeva uzoq saqlanmaydi. Zararlangan va sovuq urgan o‘simliklar ajratilib, mollarga yem qilinadi. Yig‘ishda don kombaynlari, kartoshka kovlagich, makkajo‘xori o‘rgich ishlatiladi. Sabzavotlar harorat va namlik boshqariladigan keng omborlarda yoki yerto‘lalarda saqlanadi. Lavlagi va sabzi qazilgach barglari kesiladi. Maktab maydonida qazishda kattalar ko‘rsatgan tartibda, qo‘lqopda ishlang, belkurak tig‘iga ehtiyot bo‘ling; mashinalar ishlayotgan joyga bolalar yaqinlashmaydi.

Namunalar
Sentabrda 40 foiz o‘sish: 100 g ildizmeva yana 0,4 × 100 = 40 g ga o‘sishi mumkin.
Kartoshka quritiladi, sabzi esa yo‘q; sabzi namni yuzasidan tez yo‘qotadi.
Sinfda faoliyat

Saqlash tajribasi: ikki sabzini ajratib, biri ochiq, biri nam qum solingan qutida 1 hafta saqlang va farqni yozing (kattalar bilan).

Mashq
1
Kartoshka saqlashdan oldin nima qilinadi?
2
Nega sholg‘om va lavlagi ilgariroq yig‘iladi?
3
Zararlangan ildizmevalar nima bo‘ladi?
4
Saqlash omborlarida nima boshqariladi?