☰ Mundarija · Texnologiya

Yerga ishlov berish

Darslar 100–103 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
103

Amaliy mashg‘ulot: yerni haydash va ekishdan oldin yumshatish usullari

Darslik: 207–208-betlar
MaqsadPlug turlarini va yerni qo‘lda chopib yumshatish tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
yer haydash · ploughingumumiy plug · general ploughmaxsus plug · special ploughbegona o‘t · weed
Tushuntirish

Yerni haydash – tuproqni ag‘darib, kesaklarni maydalab, o‘g‘itlarni ko‘mib, begona o‘tlarni yo‘qotib, yerni qisman tekislash. U faqat pluglar yordamida bajariladi. Pluglar ikki xil: doimiy ekin ekiladigan yerlar uchun umumiy, yangi yerlar, bog‘ va uzumzorlar uchun maxsus. O‘quv maydonida yer qo‘lda chopiladi. Tartib: panshaxa bilan chirindi zambil yoki chelakka solinadi, chopiladigan yerga olib borib kichik uyumlar qilinadi va bir tekis sochiladi; uchli belkurak yerga taxminan 60° burchak ostida qo‘yiladi va temir qismi butunlay kirishi kerak; kesilgan qatlam biroz ko‘tarilib, o‘g‘it va o‘simlik qoldig‘i tagiga tushadigan qilib ag‘dariladi; juda qalin qatlam kesilmaydi; begona o‘tlar, ayniqsa ko‘p yillik o‘tlar ildizi chiqarib tashlanib, chetga yig‘iladi. Kitobda ularni yoqish aytilgan, lekin yong‘inni faqat kattalar nazoratida, ruxsat etilgan joyda qilish mumkin; bolalar o‘t yoqmaydi. Ish qo‘lqop bilan, belkurakni navbat bilan o‘ng va chap oyoq bilan bosib, 5 daqiqadan keyin dam olib bajariladi; oyoqni asrash uchun yopiq poyabzal kiyiladi.

Namunalar
Belkurak 60° burchakda: tikka (90°) ham emas, yotiq (0°) ham emas.
30 ta kichik uyumni 3 o‘quvchi teng bo‘lib sochsa, har biriga 30 : 3 = 10 uyum to‘g‘ri keladi.
Sinfda faoliyat

Chopish ishi: o‘qituvchi belgilagan 1 × 2 m maydonni qo‘lqop va yopiq poyabzalda juftlikda chopib, ag‘darilgan qatlam tagiga qoldiqlar tushganini tekshiring. Har 5 daqiqada dam oling. Ish o‘qituvchi nazoratida bo‘ladi, juftlar orasida kamida 2 m masofa saqlanadi.

Mashq
1
Yer haydash bilan nimalarga erishiladi?
2
Plug turlari qanday?
3
Belkurak yerga qanday burchak ostida qo‘yiladi?
4
Nega oyoqlarni asrash kerak?