ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Yerga ishlov berish

Darslar 100–103 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
101

Yerga ishlov berish: haydash va ekishdan oldin yumshatib tekislash

Darslik: 203–204-betlar
MaqsadKuzgi shudgor va yer haydash usullarining ahamiyatini bilish.
Yangi so‘zlar
shudgor · ploughed landplug · ploughboron · harrowegat · furrow
Tushuntirish

Hosil yig‘ilgach, kuzda qishki sovuq tushishidan oldin yerni haydash kuzgi shudgor deyiladi; xalq maqolida ham kuzda haydash eng muhim deyiladi. Kuzgi haydashning maqsadlari: chuqur yumshoq qatlam yaratish (suv va havo yaxshi kiradi), tuproqqa o‘g‘it va o‘simlik qoldiqlarini ko‘mish, begona o‘t urug‘larini chuqur ko‘mib, ildizlarini yuzaga chiqarib sovuq va qurg‘oqchilikdan nobud qilish, qishlayotgan zararkunandalarni yuzaga chiqarish yoki ko‘mib yuborish, hamda yuzada notekislik qoldirib qor to‘plash. Yer ikki usulda haydaladi: aylanma (traktor dala chetidan o‘rtaga qarab yuradi, burilish joylari yuza haydaladi, plug ko‘tarilmay buriladi va sinadi, shuning uchun kam qo‘llanadi) va 40–60 m li taxtalarga bo‘lib haydash (shudgor yuzi tekis, bir xil chuqurlik; kamchiligi – burilish joyini alohida haydash). Do‘nglik va egat hosil bo‘lmasligi uchun taxtalar bir yil ichkariga, kelasi yil tashqariga ag‘dariladi. Haydash katta traktor va plug bilan bajariladi: bolalar maydonga kirmaydi va yaqin bormaydi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtobus oynasidan kuzda dalalar yalang‘och va shudgor qilingan holda ko‘rinadi. Ular qishda dam olib, bahorga tayyorlanadi.

Kim ishlatadi

Dehqon, traktorchi va agronom dalani kuzda ishlash vaqtini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Kuzda yoki qishda dala, hovli yoki bog‘ tuprog‘ini yo‘ldan yoki deraza orqali kuzatib, ko‘rinishini ta’riflang yoki chizing.

Namunalar
Eni 50 m, uzunligi 200 m taxta 50 × 200 = 10 000 m² (1 gektar) bo‘ladi.
Burilish joyida plug ko‘tarilmasa, u sinishi mumkin; shuning uchun taxtalab haydashda plug ko‘tariladi.
Sinfda faoliyat

Rasm bo‘yicha: daftarga ikki usulning (aylanma va taxtalab) traktor yo‘li sxemasini o‘qlar bilan chizing. Maydonga chiqmang, sxemani sinfda bajaring.

Mashq
1
Kuzgi shudgor nima?
2
Haydashning ikki usulini ayting.
3
Taxta kengligi qancha bo‘ladi?
4
Nega kuzgi shudgor zararkunandalarni kamaytiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliXotira choyi uchun savollarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →